Tarih Hap Bilgiler

1. Orta Asya'da Kurulan İlk Türk Devletleri

• İlk Türk devletleri bozkır kültürüne dayalıdır, göçebe yaşam hâkimdir.
• Ordu-millet anlayışı gelişmiştir, kadınlar devlet yönetiminde söz sahibidir.
• Başlıca devletler: Asya Hunları, Göktürkler, Uygurlar, Avarlar, Kırgızlar, Peçenekler.

2. Asya Hun Devleti (MÖ 220 - MS 216)

• Bilinen ilk Türk devletidir.
• Kurucusu Teoman’dır.
• En güçlü dönemi Mete Han zamanında yaşanmıştır.
• Onluk sistemli düzenli orduyu Mete Han kurmuştur.
• Çin’e karşı en büyük tehdit olmuş, Çin Seddi bu yüzden yapılmıştır.

3. Kavimler Göçü ve Avrupa Hun Devleti (MS 375-469)

• 375’te Hunların batıya göçüyle Kavimler Göçü başlamıştır.
• Avrupa’nın siyasi, sosyal ve kültürel yapısı değişmiştir (Feodalite ortaya çıktı, Roma İmparatorluğu ikiye ayrıldı).
• Avrupa Hun Devleti’ni kuran Balamir’dir.
• En ünlü hükümdarı Attila’dır (Tanrının Kırbacı).

4. Göktürk Devleti (552-630)

• Türk adıyla kurulan ilk devlettir.
• Kurucusu Bumin Kağan’dır.
• Merkezi Ötüken’dir.
• İpek Yolu hâkimiyeti için Çin ve Sasani ile mücadele edilmiştir.
• Çin entrikaları sonucu ikiye ayrılmıştır (Doğu-Batı).

5. II. Göktürk Devleti (682-745)

• Kutluk (İlteriş) Kağan tarafından kurulmuştur.
• Bilge Kağan, Kültigin ve Vezir Tonyukuk dönemin önemli şahsiyetleridir.
• Orhun Abideleri dikilmiştir (Türk tarihinin ilk yazılı belgeleri).
• Devletin en parlak dönemi Bilge Kağan zamanıdır.

6. Uygur Devleti (744-840)

• Kutluk Bilge Kül Kağan tarafından kurulmuştur.
• Maniheizm ve Budizm dinlerini benimsediler.
• Yerleşik hayata geçen ilk Türk topluluğudur.
• Türk tarihinde ilk kez kâğıt, matbaa, resim, minyatür ve mimari gelişmiştir.
• Kültürel açıdan en gelişmiş Türk topluluğu olmuştur.

7. Diğer Türk Devletleri

• Avarlar: İstanbul’u kuşatan ilk Türk topluluğu.
• Kırgızlar: Manas Destanı’nı oluşturmuşlardır.
• Peçenekler: Bizans ordusunda paralı askerlik yapmışlardır.
• Hazarlar: Museviliği benimseyen ilk Türk devleti.
• Sibirler: Adını Sibirya’ya vermişlerdir.

8. İslamiyet Öncesi Türk Kültürü

• Toplumsal yapı: Oğuş (aile), Urug (boy), Bod (boylar birliği), Budun (millet).
• Devletin yönetim merkezi Ötüken’dir (kutlu merkez).
• Hükümdarlık sembolleri: Taht, tuğ, yay, kotuz.
• Din: Gök Tanrı inancı hâkimdir.
• Hukuk: Yazısız töre kuralları geçerlidir.
• Ordu: Onluk sistem, sürekli ordu, kadın-erkek eşitliği.
• Ekonomi: Hayvancılık, tarım ve İpek Yolu ticareti.

1. Karahanlılar (840-1212)

• Türk-İslam tarihinin ilk devleti kabul edilir.
• Kurucusu Bilge Kül Kadir Han’dır.
• Satuk Buğra Han döneminde İslamiyet resmî din olmuştur.
• Ribat adı verilen kervansaraylar inşa etmişlerdir.
• Türkçeyi resmi dil yapmışlardır.

2. Gazneliler (963-1187)

• Kurucusu Alp Tigin’dir, en güçlü hükümdarı Gazneli Mahmud’dur.
• Gazneli Mahmud, Hindistan’a 17 sefer düzenlemiş ve “Sultan” unvanını alan ilk Türk hükümdar olmuştur.
• 1040 Dandanakan Savaşı’nda Selçuklulara yenilerek yıkılma sürecine girmişlerdir.
• Çok uluslu bir yapıya sahip oldukları için kısa sürede zayıflamışlardır.

3. Büyük Selçuklu Devleti (1040-1157)

• 1040 Dandanakan Savaşı ile kurulmuştur.
• En parlak dönemini Melikşah zamanında yaşamıştır.
• Nizamülmülk, ünlü vezirdir ve Siyasetname adlı eseri yazmıştır.
• 1055’te Tuğrul Bey, Bağdat Seferi ile Abbasi halifesini Şii Büveyhî baskısından kurtarmış ve “Doğunun ve Batının Sultanı” unvanını almıştır.
• 1071 Malazgirt Savaşı ile Anadolu’nun kapıları Türklere açılmıştır.

4. Anadolu Selçuklu Devleti (1077-1308)

• Kurucusu Kutalmışoğlu Süleyman Şah’tır.
• Anadolu’da kurulan ilk Türk-İslam devletidir.
• En parlak dönem I. Alaaddin Keykubat zamanında yaşanmıştır.
• Yassı Çemen Savaşı (1230) ile Harzemşahlar yıkılmıştır.
• 1243 Kösedağ Savaşı’nda Moğollara yenilerek zayıflamışlardır.

5. Harzemşahlar (1097-1231)

• Büyük Selçuklu mirası üzerinde kurulmuştur.
• Otrar Faciası (1218) sonrası Moğollarla savaş başlamış, yıkılış hızlanmıştır.
• 1230 Yassı Çemen Savaşı’nda Anadolu Selçuklularına yenilmişlerdir.
• 1231’de Moğollar tarafından tamamen yıkılmışlardır.

6. Türk-İslam Kültürü

• Hükümdarlık sembolleri: Hutbe okutma, sikke bastırma.
• İkta sistemi ile toprak gelirleri askerlere ve memurlara tahsis edilmiştir.
• Medreseler açılarak eğitim kurumsallaştırılmıştır.
• Fütüvvet teşkilatı (Ahilik) ile esnaf ve sanatkârlar düzenlenmiştir.

7. Türk-İslam Sanatı

• Camiler, medreseler, türbeler, ribatlar yapılmıştır.
• Büyük Selçuklular mimaride dört eyvanlı medrese sistemini geliştirmiştir.
• Anadolu Selçukluları mimaride taş işçiliği ve kervansaraylarıyla tanınır.

8. Türk-İslam Edebiyatı

• Kaşgarlı Mahmud – Divanü Lügati’t-Türk.
• Yusuf Has Hacip – Kutadgu Bilig.
• Ahmet Yesevi – Divan-ı Hikmet.
• Edip Ahmet Yükneki – Atabetü’l Hakayık.

9. Türk-İslam Bilimi

• Farabi – Muallim-i Sani (2. Öğretmen).
• Biruni – Coğrafya, matematik ve astronomi çalışmaları.
• İbni Sina – El Kanun fi’t-Tıbb eseriyle tıp alanında ünlüdür.
• Uluğ Bey – Astronomi çalışmaları yapmıştır.
• Harezmi – Cebirin kurucusu kabul edilir.

1. Osmanlı Devleti'nin Kuruluşu (1299-1453)

• 1299’da Söğüt ve Domaniç’te Osman Bey tarafından kurulmuştur.
• Kuruluş dönemi 1299’da başlar, 1453 İstanbul’un Fethi ile sona erer.
• Beylikten devlete geçiş sürecidir.

2. Osman Bey Dönemi (1299-1326)

• Osmanlı Beyliği resmen kurulmuştur.
• İlk Osmanlı-Bizans savaşı Koyunhisar Savaşı (1302) yapılmıştır.
• Bac vergisi alınmaya başlanmıştır.

3. Orhan Bey Dönemi (1326-1362)

• 1326’da Bursa fethedildi ve başkent yapıldı.
• İlk düzenli ordu (Yaya ve Müsellem) kuruldu.
• İlk medrese İznik’te açıldı.
• Bizans ile Maltepe (Palekanon) Savaşı kazanıldı.
• Karesioğulları Beyliği alındı (ilk katılan beylik).

4. I. Murat Dönemi (1362-1389)

• 1362’de Edirne fethedildi ve başkent yapıldı.
• Osmanlı ilk kez Balkanlara geçti.
• İlk kez tımar sistemi uygulandı.
• İlk kez Yeniçeri Ocağı kuruldu.
• 1389 I. Kosova Savaşı kazanıldı, I. Murat savaş meydanında şehit oldu.

5. Yıldırım Bayezid Dönemi (1389-1402)

• İstanbul ilk kez kuşatıldı (1391, 1395).
• Anadolu Türk siyasi birliğini sağlamak için beylikler üzerine seferler düzenledi.
• 1396 Niğbolu Savaşı kazanıldı (Haçlılara karşı).
• 1402 Ankara Savaşı’nda Timur’a yenilindi, Fetret Devri başladı.

6. Fetret Devri (1402-1413)

• Yıldırım Bayezid’in oğulları arasında taht kavgaları yaşandı.
• Osmanlı 11 yıl dağınık kaldı.
• Bu döneme “Fasıla-i Saltanat” da denir.
• Çelebi Mehmet mücadeleyi kazanarak Osmanlı’yı yeniden toparladı.

7. Çelebi Mehmet Dönemi (1413-1421)

• Osmanlı tekrar toparlandığı için “2. Kurucu” kabul edilir.
• Düzmece Mustafa İsyanı bastırılmıştır.
• Şeyh Bedrettin İsyanı bu dönemde çıkmıştır.

8. II. Murat Dönemi (1421-1451)

• 1444 Edirne-Segedin Antlaşması imzalandı (ilk Osmanlı-Haçlı barışı).
• 1444 Varna Savaşı kazanıldı.
• 1448 II. Kosova Savaşı kazanıldı (Balkanlar kesin olarak Türk yurdu oldu).
• Oğlu II. Mehmet lehine tahttan çekildi, fakat tekrar tahta geçti.

9. Fatih Sultan Mehmet Dönemi (1451-1481)

• 1453 İstanbul’u fethetti, Orta Çağ sona erdi, Yeni Çağ başladı.
• İlk kez top kullanarak Bizans surlarını yıktı.
• Karadeniz Türk gölü haline getirildi.
• Kanunname-i Ali Osman hazırlanarak hukuk düzeni sağlandı.
• Avrupa’da “Grand Türk” olarak tanındı.

10. Osmanlı Kuruluş Dönemi Özellikleri

• Beylikten devlete geçiş dönemi yaşandı.
• İlk medrese, ilk düzenli ordu, ilk başkentler bu dönemde oluştu.
• Bizans ve Balkanlarla mücadele ağırlık kazandı.
• İlk kez Türk siyasi birliği sağlanmaya çalışıldı.
• 1453 İstanbul’un Fethi ile yükselme dönemi başladı.

1. Osmanlı Devlet Teşkilatı

• Merkez teşkilatı: Padişah, Divan-ı Hümayun, sadrazam ve vezirler.
• Taşra teşkilatı: Eyaletler, sancaklar, kazalar.
• Padişah mutlak otorite sahibiydi; yetkilerini çoğunlukla sadrazam aracılığıyla kullanırdı.
• Divan-ı Hümayun II. Mahmut döneminde kaldırılmış, yerine nazırlıklar kurulmuştur.

2. Osmanlı Askeri Teşkilatı

• Kapıkulu Ordusu: Yeniçeri Ocağı, Topçu Ocağı, Cebeciler.
• Eyalet Askerleri: Tımarlı sipahiler.
• Yardımcı kuvvetler: Azaplar, akıncılar, gönüllüler.
• Osmanlı donanması özellikle Barbaros Hayreddin Paşa döneminde güçlü hale gelmiştir.

3. Osmanlı Maliye Sistemi

• Gelir kaynakları: Tımar sistemi, cizye, haraç, gümrük vergileri.
• Tımar sistemi ile hem tarım düzenlenmiş hem de orduya asker yetiştirilmiştir.
• İltizam sistemi ile vergi toplama hakkı mültezimlere verilmiştir.
• Hazinenin başı Defterdar’dır.

4. Osmanlı Hukuk Sistemi

• Şer’i hukuk (İslam hukuku) ve örfi hukuk birlikte uygulanmıştır.
• Şeyhülislam, şer’i hukukun en yüksek otoritesidir.
• Örfi hukuk, padişahın kanunnameleriyle oluşmuştur.
• Fatih Sultan Mehmet’in Kanunname-i Ali Osman’ı önemli bir örfî hukuk kaynağıdır.

5. Osmanlı Eğitim Sistemi

• Eğitim, medreseler aracılığıyla yürütülmüştür.
• İlk medrese Orhan Bey döneminde İznik’te açılmıştır.
• Enderun Mektebi, devlet adamı yetiştiren önemli bir kurumdur.
• Sıbyan mektepleri ilköğretim düzeyindedir.

6. Osmanlı Sanatı

• Mimari, Osmanlı sanatının en gelişmiş alanıdır.
• Mimar Sinan, en önemli mimardır; Süleymaniye ve Selimiye camilerini yapmıştır.
• Hat, tezhip, minyatür ve ebru önemli sanat dallarıdır.
• Klasik Osmanlı mimarisi 16. yüzyılda zirveye ulaşmıştır.

7. Osmanlı Edebiyatı

• Divan edebiyatı saray ve medrese çevresinde gelişmiştir.
• Halk edebiyatı daha çok halk ozanları ve tekke şairleriyle yayılmıştır.
• Fuzuli, Baki, Nedim önemli divan şairleridir.
• Yunus Emre, Pir Sultan Abdal, Karacaoğlan halk edebiyatının önde gelen isimleridir.

8. Osmanlı Bilimi

• Ali Kuşçu astronomi ve matematik alanında önemli çalışmalar yapmıştır.
• Takiyüddin, İstanbul’da rasathane kurmuştur.
• Katip Çelebi, tarih ve coğrafya alanında eserler vermiştir (Cihannüma).
• Piri Reis, Kitab-ı Bahriye adlı eseriyle ünlüdür.

1. XVII. Yüzyıl Osmanlı Padişahları

• I. Ahmet → Ekber ve erşed sistemi getirildi.
• IV. Murat → Baskıcı yönetimi ve sert disiplin anlayışıyla bilinir.
• Köprülü Mehmet Paşa → Sadrazam olarak devleti toparladı.
• IV. Mehmet → Vaka-i Vakvakiye (ilk yeniçeri ayaklanmasıyla padişahın tahttan indirilmesi).

2. XVII. Yüzyıl Savaşları

• Haçova Meydan Muharebesi (1596) → Osmanlı zaferi.
• Zitvatorok Antlaşması (1606) → Osmanlı üstünlüğü sona erdi, Avusturya kralı Osmanlı padişahına denk sayıldı.
• Hotin Seferi (1621) → Osmanlı-Lehistan savaşı.
• Kasrı Şirin Antlaşması (1639) → Osmanlı-Safevi sınırı çizildi (günümüzde de büyük ölçüde geçerlidir).
• Viyana Kuşatması (1683) → Osmanlı başarısız oldu, Avrupa’da Türkler geri çekilmeye başladı.
• Karlofça Antlaşması (1699) → Osmanlı ilk kez büyük toprak kaybetti.

3. XVII. Yüzyıl İç İsyanları

• Celali İsyanları → Anadolu’da ekonomik ve yönetim bozuklukları sebebiyle çıktı.
• İstanbul İsyanları → Yeniçeri ve sipahiler maaş ve yönetim sorunları nedeniyle ayaklandı.
• Eyalet İsyanları → Valiler ve eyalet beylerinin merkeze karşı çıkışı.

4. XVII. Yüzyıl Reformları

• I. Ahmet → Ekber ve erşed sistemi (en yaşlı ve akıllı üye tahta çıkar).
• IV. Murat → Alkol, tütün ve gece sokağa çıkmayı yasakladı.
• Koçi Bey Risalesi → Devletin sorunları ve çözüm yolları sunuldu.
• Köprülü Mehmet Paşa ve ailesi → Islahatlarla devleti toparladılar.

5. XVII. Yüzyıl Ekonomisi

• Tımar sistemi bozuldu, iltizam sistemi yaygınlaştı.
• Celali İsyanları tarımı olumsuz etkiledi.
• Avrupa ile ticaret azaldı, mali krizler yaşandı.
• Enflasyon (tağşiş) ve para değer kaybı görüldü.

6. XVII. Yüzyıl Kültürü

• Medreselerde eğitim bozulmaya başladı.
• Katip Çelebi (Cihannüma, Keşf-üz Zünun) önemli bilim insanıdır.
• Evliya Çelebi, Seyahatname adlı eseriyle dönemin önemli kaynağıdır.

7. XVII. Yüzyıl Diplomasisi

• Osmanlı, artık Avrupa devletleri karşısında üstünlüğünü kaybetmeye başladı.
• Zitvatorok Antlaşması ile eşitlik kabul edildi.
• Karlofça Antlaşması ile Osmanlı ilk kez büyük toprak kaybına uğradı.
• Artık savunma dönemi başlamıştır.

8. XVII. Yüzyıl Özellikleri

• Osmanlı Devleti için duraklama dönemi olarak bilinir.
• İç isyanlar, dış savaşlar ve mali sorunlar artmıştır.
• Islahatlar kişilere bağlı olup kalıcı olmamıştır.
• Avrupa üstünlüğü bu yüzyıldan itibaren başlamıştır.

1. XVIII. Yüzyıl Osmanlı Padişahları

• III. Ahmet (1703-1730) → Lale Devri başladı.
• I. Mahmut (1730-1754) → Humbaracı Ahmet Paşa ile ıslahatlar yaptı.
• III. Mustafa (1757-1774) → Baron de Tott yardımıyla askeri ıslahatlar.
• I. Abdülhamit (1774-1789) → Küçük Kaynarca Antlaşması dönemi.
• III. Selim (1789-1807) → Nizam-ı Cedid ordusunu kurdu.

2. XVIII. Yüzyıl Savaşları

• 1711 Prut Antlaşması → Baltacı Mehmet Paşa, Ruslara karşı başarı.
• 1718 Pasarofça Antlaşması → Osmanlı-Venedik ve Avusturya; Lale Devri başladı.
• 1739 Belgrad Antlaşması → Osmanlı’nın son kazançlı antlaşması.
• 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı → Küçük Kaynarca Antlaşması, ağır kayıplar.
• 1792 Yaş Antlaşması → Osmanlı-Rus sınırı Dinyester Nehri oldu.

3. XVIII. Yüzyıl Reformları

• Lale Devri (1718-1730) → Matbaa (İbrahim Müteferrika), çiçek aşısı, ilk defa Batı’ya elçi gönderildi (Paris - Yirmisekiz Çelebi Mehmet).
• I. Mahmut → Humbaracı Ahmet Paşa ile askeri ıslahatlar yaptı.
• III. Mustafa → Baron de Tott topçu ocaklarını modernize etti.
• III. Selim → Nizam-ı Cedid ordusunu kurdu, ilk sürekli elçilikleri açtı.

4. XVIII. Yüzyıl Ekonomisi

• Tımar sistemi bozuldu, iltizam yaygınlaştı.
• Dış borçlanma henüz başlamadı, fakat bütçe açıkları arttı.
• Avrupa ile ticaret dengesiz hale geldi, kapitülasyonlar genişletildi.

5. XVIII. Yüzyıl Kültürü

• Lale Devri’nde matbaa açıldı (1727).
• Çiçek aşısı ilk kez uygulandı.
• Batı tarzı sanat ve eğlence hayatı başladı.
• Barok ve Rokoko tarzı mimari örnekleri görüldü.

6. XVIII. Yüzyıl Diplomasisi

• Osmanlı, denge siyaseti uygulamaya başladı.
• İlk defa sürekli elçilikler açıldı (III. Selim).
• Avrupa’daki gelişmeler (Fransız İhtilali) Osmanlı’yı da etkiledi.

7. XVIII. Yüzyıl İç İsyanları

• Patrona Halil İsyanı (1730) → Lale Devri sona erdi.
• Kabakçı Mustafa İsyanı (1807) → Nizam-ı Cedid ordusuna karşı çıktı, III. Selim tahttan indirildi.

8. XVIII. Yüzyıl Özellikleri

• Osmanlı artık Avrupa karşısında sürekli savunmaya geçti.
• Islahatlar Batı’yı örnek almaya başladı.
• İlk kez sürekli elçilikler açıldı.
• Küçük Kaynarca Antlaşması (1774) Osmanlı için en ağır şartlı anlaşmalardan biri oldu.

9. XVIII. Yüzyıl Sonu

• III. Selim’in Nizam-ı Cedid ordusu modernleşme adımıydı.
• Fransız İhtilali (1789) Osmanlı’yı etkiledi; milliyetçilik isyanlarını başlattı.
• Kabakçı Mustafa İsyanı (1807) ile XVIII. yüzyıl sona erdi, Osmanlı XIX. yüzyıla girdi.

1. XIX. Yüzyıl Osmanlı Padişahları

• III. Selim (1789-1807) → Nizam-ı Cedid ıslahatları.
• II. Mahmut (1808-1839) → Sekban-ı Cedid, Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılması (1826, Vakay-ı Hayriye).
• Abdülmecid (1839-1861) → Tanzimat Fermanı (1839), Islahat Fermanı (1856).
• Abdülaziz (1861-1876) → İlk kez Avrupa turuna çıkan padişah.
• II. Abdülhamit (1876-1909) → I. ve II. Meşrutiyet dönemi.

2. XIX. Yüzyıl Savaşları

• 1806-1812 Osmanlı-Rus Savaşı → Bükreş Antlaşması.
• 1829 Edirne Antlaşması → Yunanistan bağımsız oldu.
• 1853-1856 Kırım Savaşı → Osmanlı ilk kez dış borç aldı, Paris Antlaşması imzalandı.
• 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) → Ayastefanos ve Berlin Antlaşmaları.
• 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı → Osmanlı kazansa da Avrupalı devletler Yunanistan lehine müdahale etti.

3. XIX. Yüzyıl Reformları

• Sened-i İttifak (1808) → İlk kez padişahın yetkileri kısıtlandı.
• Tanzimat Fermanı (1839) → Can, mal, ırz güvenliği ve eşitlik.
• Islahat Fermanı (1856) → Gayrimüslimlere yeni haklar.
• I. Meşrutiyet (1876) → Kanun-i Esasi ilan edildi, ilk meclis açıldı.
• II. Meşrutiyet (1908) → Meclis yeniden açıldı, çok partili hayata geçişin temeli atıldı.

4. XIX. Yüzyıl Ekonomisi

• İltizam sistemi yaygınlaştı, tımar sistemi tamamen bozuldu.
• 1838 Balta Limanı Antlaşması ile Osmanlı ekonomisi açık pazar haline geldi.
• 1854 Kırım Savaşı sırasında ilk kez dış borç alındı.
• Düyun-u Umumiye (1881) ile Osmanlı maliyesi Avrupalıların denetimine geçti.

5. XIX. Yüzyıl Kültürü

• Batı tarzı eğitim kurumları açıldı (Mekteb-i Tıbbiye, Mekteb-i Harbiye).
• Gazetecilik başladı (Takvim-i Vekayi, Tercüman-ı Ahval).
• Türk edebiyatında Tanzimat ve Servet-i Fünun toplulukları ortaya çıktı.
• Sanatta Batı etkisi arttı; resim, tiyatro ve opera gelişti.

6. XIX. Yüzyıl Diplomasisi

• Kırım Savaşı sonrası Paris Antlaşması (1856) ile Osmanlı Avrupa devletler hukukuna dahil oldu.
• Osmanlı, denge politikası izleyerek ayakta kalmaya çalıştı.
• Berlin Antlaşması (1878) ile Balkanlarda büyük toprak kayıpları yaşandı.

7. XIX. Yüzyıl İç İsyanları

• Sırp İsyanları (1804-1817) → İlk milliyetçi ayaklanma.
• Yunan İsyanı (1821) → Başarılı olup bağımsızlık kazandı.
• Diğer Balkan milletleri (Bulgar, Romen, Karadağlı) isyan etti.
• Azınlık isyanlarının temel nedeni milliyetçilik akımıdır.

8. XIX. Yüzyıl Özellikleri

• Osmanlı Devleti bu yüzyılda açıkça “hasta adam” olarak anılmaya başladı.
• Islahatlar Batı örnek alınarak yapılmıştır.
• Devletin toprak kayıpları hızlanmıştır.
• Avrupa müdahaleleri Osmanlı iç işlerine karışma seviyesine ulaşmıştır.

9. XIX. Yüzyıl Sonu

• II. Abdülhamit istibdat dönemi başlattı (1878-1908).
• 1890’larda Ermeni isyanları ve dış müdahaleler arttı.
• 1908’de II. Meşrutiyet ilan edildi.

10. XIX. Yüzyıl Etkileri

• Osmanlı Devleti siyasi bağımsızlığını büyük ölçüde kaybetti.
• Milliyetçilik hareketleri çok uluslu yapıyı sarstı.
• Avrupa devletleri Osmanlı topraklarını paylaşma planlarına hız verdi.
• Modernleşme hareketleri Cumhuriyet dönemi reformlarına zemin hazırladı.

1. XX. Yüzyıl Osmanlı Padişahları

• II. Abdülhamit (1876-1909) → 1909’da tahttan indirildi.
• V. Mehmet Reşat (1909-1918) → Trablusgarp, Balkan ve I. Dünya Savaşları bu dönemde oldu.
• VI. Mehmet Vahdettin (1918-1922) → Son Osmanlı padişahı, Mondros ve Sevr Antlaşmaları döneminde tahttaydı.

2. XX. Yüzyıl Savaşları

• 1911-1912 Trablusgarp Savaşı → Osmanlı kaybetti, Uşi Antlaşması ile Trablusgarp ve Bingazi İtalya’ya bırakıldı.
• 1912-1913 Balkan Savaşları → Osmanlı büyük toprak kaybetti, Edirne ve Kırklareli geri alındı (II. Balkan Savaşı).
• 1914-1918 I. Dünya Savaşı → Osmanlı İttifak Devletleri yanında savaşa girdi, birçok cephede savaştı (Çanakkale, Kafkas, Kanal, Irak, Hicaz-Yemen).
• 1918 Mondros Ateşkes Antlaşması → Osmanlı fiilen sona erdi.

3. XX. Yüzyıl Reformları

• II. Meşrutiyet (1908) → Meclis yeniden açıldı, siyasi partiler kuruldu.
• 31 Mart Vakası (1909) → İlk rejim karşıtı ayaklanma.
• İttihat ve Terakki Cemiyeti iktidarı ele aldı.
• 1913 Babıali Baskını ile İttihatçılar iktidarı tamamen ele geçirdi.

4. XX. Yüzyıl Ekonomisi

• Osmanlı maliyesi Düyun-u Umumiye’nin denetimi altındaydı.
• Sanayi devriminden geri kalındı, ithalata bağımlı ekonomi sürdü.
• I. Dünya Savaşı sırasında ekonomik çöküş hızlandı.
• Aşar vergisi köylü için en önemli yükümlülüklerden biriydi.

5. XX. Yüzyıl Kültürü

• II. Meşrutiyet dönemi Türkçülük, Osmanlıcılık, İslamcılık fikirleri ön plandaydı.
• Türk Yurdu ve Genç Kalemler dergileri Türkçülüğü yaydı.
• Ziya Gökalp, Mehmet Akif, Ömer Seyfettin dönemin önde gelen aydınlarıydı.
• Milli edebiyat akımı gelişti.

6. XX. Yüzyıl Diplomasisi

• Osmanlı denge politikası izlemeye çalıştı, ancak başarılı olamadı.
• Trablusgarp Savaşı’nda Osmanlı subayları (Enver, Mustafa Kemal, Nuri Conker) halkı örgütledi.
• Balkan Savaşları sonrası Osmanlı’nın Avrupa’daki son toprağı Doğu Trakya kaldı.
• I. Dünya Savaşı sonunda Sevr Antlaşması imzalandı (1920).

7. XX. Yüzyıl Özellikleri

• Osmanlı Devleti yüzyılın başında topraklarının çoğunu kaybetti.
• İç siyasette İttihat ve Terakki Cemiyeti etkili oldu.
• Milliyetçilik hareketleri hızlandı, Arap isyanı çıktı.
• Mondros (1918) ile fiilen, Sevr (1920) ile hukuken sona erdi.
• Saltanat 1 Kasım 1922’de kaldırıldı, Osmanlı resmen sona erdi.

1. Mondros Ateşkes Antlaşması

• 30 Ekim 1918’de imzalandı.
• Osmanlı fiilen sona erdi, İtilaf Devletleri işgale başladı.
• 7. Madde → İtilaflar güvenliklerini tehdit eden yeri işgal edebilecek.
• 24. Madde → Doğu Anadolu’da Ermeniler için manda ve himaye tehlikesi.
• Osmanlı orduları terhis edildi, limanlar ve demiryolları denetim altına alındı.

2. İşgaller ve Tepkiler

• İzmir 15 Mayıs 1919’da Yunanlılar tarafından işgal edildi.
• İzmir işgali, halkın topyekûn direnişe geçmesine sebep oldu.
• Halk direnişi için Kuva-yi Milliye birlikleri kuruldu.
• İşgallere karşı mitingler düzenlendi (Sultanahmet, Fatih mitingleri).

3. Mustafa Kemal'in Anadolu'ya Geçişi

• 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun’a çıktı (19 Mayıs 1919).
• Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919) → İşgallere karşı mitingler düzenlenmeli.
• Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919) → Kurtuluşun millete mal edileceği açıklandı.
• Amasya Genelgesi, milli mücadelenin programı niteliğindedir.

4. Kongreler Dönemi

• Erzurum Kongresi (23 Temmuz 1919) → İlk defa bölgesel kararlar alındı; Temsil Heyeti ilk kez 9 kişilik ve bölgesel nitelikte oluşturuldu.
• Sivas Kongresi (4 Eylül 1919) → Milli mücadele tek çatı altında birleşti; Erzurum'da kurulan Heyet-i Temsiliye tüm yurdu temsil edecek şekilde genişletildi.
• Balıkesir ve Alaşehir Kongreleri → Batı Anadolu direnişi için toplanmıştır.

5. Misak-ı Milli

• 28 Ocak 1920’de Son Osmanlı Mebusan Meclisi’nde kabul edildi.
• Mondros imzalandığında işgal altında olmayan topraklar vatan kabul edildi.
• Kapitülasyonlar reddedildi.
• Türk çoğunluğun yaşadığı yerler Türkiye sınırlarına dahil edildi.
• Boğazlar Türk egemenliğinde kalacaktı.

6. TBMM'nin Açılması

• İstanbul’un 16 Mart 1920’de işgali üzerine Ankara’da TBMM açıldı (23 Nisan 1920).
• Egemenlik millete geçti, ulusal irade hâkim kılındı.
• Meclis yasama, yürütme ve yargı yetkilerini elinde topladı.
• Hıyanet-i Vataniye Kanunu çıkarıldı, İstiklal Mahkemeleri kuruldu.

1. I. TBMM'nin Açılması

• 23 Nisan 1920’de Ankara’da açıldı.
• İstanbul’un işgali üzerine ulusal iradeyi temsil etmek için toplandı.
• Egemenlik millete geçti, yeni bir dönemin başlangıcı oldu.

2. I. TBMM'nin Özellikleri

• Kurucu meclistir → Hem yasama hem yürütme yetkisini elinde toplamıştır.
• Güçler birliği ilkesi benimsenmiştir.
• Meclis hükümeti sistemi uygulanmıştır.
• Milli mücadelenin siyasi merkezi olmuştur.

3. I. TBMM'nin Aldığı Kararlar

• Hıyanet-i Vataniye Kanunu çıkarıldı (isyanlara karşı).
• İstiklal Mahkemeleri kuruldu.
• Düzenli ordu kurma kararı alındı.
• Ankara hükümeti, uluslararası alanda Moskova Antlaşması (1921) ve Londra Konferansı’na katıldı.

4. I. TBMM'nin Çalışmaları

• Sevr Antlaşması reddedildi.
• Düzenli ordu kurularak isyanlar bastırıldı.
• 1921 Anayasası kabul edildi.
• Milli mücadelenin zaferle sonuçlanmasını sağlayan kararlar alındı.

5. I. TBMM'nin Önemi

• Milli iradeyi temsil eden ilk meclistir.
• Milli mücadeleyi siyasi ve hukuki açıdan meşrulaştırdı.
• İstanbul Hükümeti’nin yetkisini fiilen sona erdirdi.
• Yeni Türk devletinin temellerini attı.

6. I. TBMM'nin Sonu

• Lozan Barış Antlaşması sonrası görevini tamamladı.
• 1 Nisan 1923’te seçimlerin yenilenmesine karar verildi.
• 11 Ağustos 1923’te II. TBMM açıldı.

7. I. TBMM'nin Etkileri

• Milli mücadelenin kazanılmasında en önemli siyasi merkez oldu.
• Bağımsızlık mücadelesi meşru zemin kazandı.
• Ulusal egemenlik anlayışı güç kazandı.
• Yeni anayasal düzenin temelini oluşturdu.

8. I. TBMM'nin Mirası

• Egemenliğin millete ait olduğu fikrini kalıcı hale getirdi.
• Demokratikleşme sürecinin temel taşını oluşturdu.
• Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuna doğrudan zemin hazırladı.
• 23 Nisan, Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı olarak ilan edildi.

1. Doğu Cephesi

• Ermenilere karşı açıldı.
• Kazım Karabekir komutasındaki Türk ordusu başarılı oldu.
• Gümrü Antlaşması (1920) ile Ermenistan TBMM’yi tanıyan ilk devlet oldu.
• Doğu sınırı kesinleşti.

2. Güney Cephesi

• Fransızlar ve Ermenilere karşı mücadele edildi.
• Maraş, Antep ve Urfa halkı direniş gösterdi (Kuva-yi Milliye).
• Sakarya Zaferi’nden sonra Fransa ile Ankara Antlaşması (1921) yapıldı.
• Antep’e “Gazi”, Maraş’a “Kahraman”, Urfa’ya “Şanlı” unvanı verildi.

3. Batı Cephesi

• Yunanlılara karşı açıldı.
• Başlangıçta Kuvayı Milliye mücadelesi yürütüldü.
• Sonrasında düzenli ordu kuruldu.
• Kurtuluş Savaşı’nın en kritik cephesi oldu.

4. I. İnönü Savaşı

• 6-10 Ocak 1921’de yapıldı.
• Düzenli ordunun ilk zaferidir.
• Teşkilat-ı Esasiye (1921 Anayasası) kabul edildi.
• Londra Konferansı toplandı, TBMM davet edildi.
• İtilaflar Sevr’i yumuşatma yoluna gitti.

5. II. İnönü Savaşı

• 23-31 Mart 1921’de yapıldı.
• İsmet İnönü komutasında kazanıldı.
• Türk ordusunun moral ve güveni arttı.
• İtalyanlar Anadolu’dan çekilmeye başladı.
• Mustafa Kemal’in sözü: “Siz orada yalnız düşmanı değil, milletin makûs talihini de yendiniz.”

6. Sakarya Meydan Muharebesi

• 23 Ağustos – 13 Eylül 1921’de yapıldı.
• Mustafa Kemal’e Başkomutanlık yetkisi verildi.
• “Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır.” anlayışı benimsendi.
• Yunan ilerleyişi durduruldu.
• Sonuç: Fransa ile Ankara Antlaşması, Kafkas sınırında Kars Antlaşması imzalandı.
• Mustafa Kemal’e “Gazi” unvanı ve mareşallik verildi.

7. Büyük Taarruz

• 26 Ağustos 1922’de başladı, 30 Ağustos’ta Başkomutanlık Meydan Muharebesi kazanıldı.
• 1 Eylül’de Mustafa Kemal’in emri: “Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz’dir, ileri!”
• 9 Eylül 1922’de İzmir kurtarıldı.
• 18 Eylül’de Anadolu tamamen işgalden kurtuldu.

8. Mudanya Ateşkes Antlaşması

• 11 Ekim 1922’de imzalandı.
• Doğu Trakya savaşsız alındı.
• İstanbul ve Boğazlar Türk egemenliğine bırakıldı.
• İtilaflar Lozan Konferansı’na davet etti.
• Askeri dönem sona erdi, diplomasi dönemi başladı.

1. Siyasi İnkılaplar

• Saltanatın kaldırılması (1 Kasım 1922).
• Cumhuriyet’in ilanı (29 Ekim 1923).
• Halifeliğin kaldırılması (3 Mart 1924).
• TBMM’nin açılması (23 Nisan 1920).
• Çok partili hayata geçiş denemeleri (Terakkiperver, Serbest Fırka).

2. Hukuk İnkılapları

• Medeni Kanun’un kabulü (1926, İsviçre Medeni Kanunu örnek alındı).
• Ceza Kanunu (İtalya), Borçlar ve Ticaret Kanunları (Almanya ve İsviçre) alındı.
• Şer’iye ve Evkaf Vekâleti kaldırıldı (1924).
• Mahkemelerde laik hukuk sistemi kabul edildi.
• Kadın-erkek eşitliği hukuken sağlandı.

3. Eğitim İnkılapları

• Tevhid-i Tedrisat Kanunu (1924) → Eğitim birleştirildi.
• Maarif Teşkilatı Kanunu çıkarıldı.
• Türk Tarih Kurumu (1931) ve Türk Dil Kurumu (1932) kuruldu.
• Harf İnkılabı (1928) → Latin harfleri kabul edildi.
• Millet Mektepleri ve Halkevleri açıldı.

4. Kültür İnkılapları

• Türk Dil Kurumu ve Türk Tarih Kurumu kuruldu.
• Yeni Türk alfabesi kabul edildi (1928).
• Güzel sanatlarda gelişmeler desteklendi.
• Müzeler, kütüphaneler ve konservatuvarlar açıldı.
• Milli tarih ve dil çalışmaları hız kazandı.

5. Ekonomi İnkılapları

• Aşar vergisi kaldırıldı (1925).
• İzmir İktisat Kongresi (1923) ile ekonomik bağımsızlık ilkesi belirlendi.
• Türkiye İş Bankası (1924), Sanayi ve Maadin Bankası kuruldu.
• Devletçilik ilkesi doğrultusunda fabrikalar açıldı.
• Toprak reformu girişimleri yapıldı.

6. Sosyal İnkılaplar

• Kılık kıyafet düzenlemeleri (Şapka Kanunu, 1925).
• Tekke, zaviye ve türbeler kapatıldı (1925).
• Soyadı Kanunu çıkarıldı (1934).
• Kadınlara belediye seçimlerine katılma hakkı (1930), milletvekili seçme ve seçilme hakkı (1934).
• Takvim, saat, ölçü sisteminde yenilikler yapıldı.

1. Cumhuriyetçilik

• Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğunu savunur.
• Cumhuriyet yönetim şeklinin benimsenmesini esas alır.
• Halkın kendi iradesiyle yönetime katılmasıdır.
• 1923’te Cumhuriyet’in ilanıyla hayata geçmiştir.

2. Milliyetçilik

• Milli birlik ve beraberliği esas alır.
• Irkçılık değil; ortak tarih, kültür ve ülkü birliğine dayanır.
• Misak-ı Milli sınırları içinde bağımsız yaşamayı hedefler.
• Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu bu ilkenin uygulamalarıdır.

3. Halkçılık

• Toplumda ayrıcalığa karşıdır; eşitliği savunur.
• Kanun önünde eşitlik ilkesine dayanır.
• Halkın yönetime katılmasını esas alır.
• Seçimlerin ve çok partili hayat denemelerinin temeli bu ilkedir.

4. Laiklik

• Din ve devlet işlerinin ayrılmasını savunur.
• Din ve vicdan özgürlüğünü güvence altına alır.
• 3 Mart 1924’te Halifeliğin kaldırılması, Tevhid-i Tedrisat Kanunu bu ilkenin göstergesidir.
• 1928’de Anayasa’dan devletin dini ‘İslam’dır’ ibaresi çıkarıldı.

5. Devletçilik

• Ekonomik gelişmede devletin aktif rol almasını savunur.
• Özel teşebbüs desteklenirken devlet de üretime katılır.
• 1929 Dünya Ekonomik Buhranı sonrası önem kazanmıştır.
• Sümerbank, Etibank, fabrika yatırımları bu ilkenin örnekleridir.

6. İnkılapçılık

• Yenilikleri sürekli kılmayı ve çağdaşlaşmayı hedefler.
• Statükoya karşıdır, ilerlemeyi savunur.
• Atatürk inkılaplarının korunması ve geliştirilmesi bu ilkenin özüdür.
• Kılık kıyafet düzenlemeleri, harf devrimi bu ilkenin yansımalarıdır.

7. Atatürk İlkelerinin Önemi

• Cumhuriyetin ideolojik temelini oluşturur.
• Milli mücadelenin kazanımlarını korur.
• Türk toplumunu çağdaş uygarlık seviyesine ulaştırmayı hedefler.
• Türkiye’nin siyasi, sosyal, kültürel ve ekonomik bağımsızlığını güvence altına alır.

8. Atatürk İlkelerinin Uygulanması

• Anayasa ve kanunlarla güvence altına alınmıştır.
• Eğitim, hukuk, ekonomi ve kültür alanındaki reformlarla yaşama geçirilmiştir.
• Her ilke diğerini tamamlar ve birlikte uygulanır.
• Günümüzde de devletin temel yol göstericisi niteliğindedir.

1. Atatürk Dönemi İç Politika

• Saltanat 1922’de kaldırıldı.
• Cumhuriyet 29 Ekim 1923’te ilan edildi.
• Halifelik 3 Mart 1924’te kaldırıldı.
• Çok partili hayata geçiş denemeleri yapıldı (Terakkiperver, Serbest Fırka).
• 1925’te Şeyh Sait İsyanı çıktı, Takrir-i Sükûn Kanunu çıkarıldı.

2. Atatürk Dönemi Reformları

• 1924 → Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile eğitim birleştirildi.
• 1925 → Tekke, zaviye ve türbeler kapatıldı, Şapka Kanunu çıkarıldı.
• 1926 → Medeni Kanun kabul edildi.
• 1928 → Harf İnkılabı yapıldı, Latin harfleri kabul edildi.
• 1934 → Soyadı Kanunu çıkarıldı, kadınlara seçme ve seçilme hakkı tanındı.

3. Atatürk Dönemi Ekonomisi

• 1923 İzmir İktisat Kongresi toplandı.
• Aşar vergisi kaldırıldı (1925).
• 1929 Dünya Ekonomik Buhranı sonrası devletçilik benimsendi.
• Sanayi yatırımları (Sümerbank, Etibank) yapıldı.
• Demiryolu yatırımları hız kazandı.

4. Atatürk Dönemi Kültürü

• Türk Tarih Kurumu (1931) ve Türk Dil Kurumu (1932) kuruldu.
• Milli kültürün geliştirilmesi için Halkevleri açıldı.
• Sanat, müzik ve tiyatroya önem verildi.
• Müze ve kütüphaneler kuruldu.

5. Atatürk Dönemi Eğitimi

• Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile tüm eğitim kurumları Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlandı.
• Millet Mektepleri açılarak okuma-yazma seferberliği başlatıldı.
• Yükseköğretimde üniversite reformu yapıldı.
• Kız çocuklarının eğitimine önem verildi.
• Yabancı uzmanlar davet edilerek eğitim modernleştirildi.

6. Atatürk Dönemi Özellikleri

• Milli egemenlik esas alındı.
• Laiklik yerleşti.
• Modernleşme ve çağdaşlaşma hedeflendi.
• Devletçilik ve milliyetçilik ilkeleri öne çıktı.
• İç isyanlar bastırıldı, devlet otoritesi güçlendirildi.

7. Atatürk Dönemi Etkileri

• Demokratikleşme süreci hız kazandı.
• Toplum yapısı modernleşti.
• Kadın haklarında büyük ilerlemeler sağlandı.
• Eğitim ve kültürde millileşme gerçekleşti.
• Cumhuriyetin temelleri sağlamlaştırıldı.

1. Atatürk Dönemi Dış Politika

• Temel ilke: Yurtta sulh, cihanda sulh.
• Misak-ı Milli esas alındı.
• Barışçıl yöntemlerle sorunlar çözüldü.
• Türkiye, uluslararası alanda saygın bir aktör haline geldi.

2. Atatürk Dönemi Antlaşmaları

• Moskova Antlaşması (1921) → Sovyetler ile imzalandı, doğu sınırı belirlendi.
• Lozan Antlaşması (1923) → Yeni Türk Devleti uluslararası alanda tanındı.
• Ankara Antlaşması (1926) → Musul İngiltere mandasındaki Irak’a bırakıldı.
• Briand-Kellogg Paktı (1928) → Savaş bir çözüm yolu olmaktan çıkarıldı.
• Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936) → Türkiye Boğazlarda tam egemenlik kazandı.
• Sadabat Paktı (1937) → Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında dostluk.
• Hatay (1939) → Referandum ile Türkiye’ye katıldı (Atatürk’ün vefatından sonra sonuçlandı).

3. Atatürk Dönemi Diplomasisi

• Aktif denge politikası izlendi.
• Batı ile iyi ilişkiler kuruldu, aynı zamanda Sovyetlerle dostane ilişkiler sürdürüldü.
• Türkiye Milletler Cemiyeti’ne (1932) üye oldu.
• Balkan Antantı (1934) ile Balkanlarda güvenlik sağlandı.

4. Atatürk Dönemi Uluslararası İlişkiler

• Türkiye, Milletler Cemiyeti’ne davetle giren tek ülke oldu.
• İngiltere ile Musul sorunu çözülse de tam başarı sağlanamadı.
• İtalya’nın Akdeniz’deki yayılmacılığına karşı Balkan Antantı ve Sadabat Paktı önem kazandı.
• Fransa ile Hatay konusunda diplomatik görüşmeler yapıldı.

5. Atatürk Dönemi Özellikleri

• Barışçı bir dış politika izlendi.
• Misak-ı Milli’den taviz verilmedi.
• Türkiye’nin uluslararası saygınlığı arttı.
• Ulusal çıkarlar ön planda tutuldu.

6. Atatürk Dönemi Etkileri

• Türkiye uluslararası alanda güvenilir bir devlet haline geldi.
• Sınırlar Lozan ve sonraki antlaşmalarla büyük ölçüde kesinleşti.
• Bölgesel iş birlikleriyle güvenlik sağlandı.
• Türk diplomasisi barışçı ve dengeci bir karakter kazandı.

7. Atatürk Dönemi Mirası

• Türk dış politikasının temel ilkeleri Atatürk döneminde şekillendi.
• Yurtta sulh, cihanda sulh anlayışı günümüzde de dış politikada yol gösterici olmuştur.
• Türkiye’nin uluslararası saygınlığı kalıcı hale gelmiştir.
• Atatürk’ün dış politika anlayışı, Cumhuriyet’in en güçlü dayanaklarından biri olmuştur.

1. Çağdaş Türk Tarihi

• 1939’da Atatürk’ten sonra İsmet İnönü Cumhurbaşkanı oldu.
• Türkiye II. Dünya Savaşı’na girmedi, 1945’te BM’nin kurucu üyesi oldu.
• 1952’de NATO’ya katıldı.
• 1960, 1971, 1980 darbeleri ve 1997 28 Şubat süreci yaşandı.
• 2000’lerden itibaren AB ile tam üyelik müzakereleri gündeme geldi.

2. Çağdaş Dünya Tarihi

• II. Dünya Savaşı (1939-1945) → Almanya ve Japonya yenildi, BM kuruldu.
• Soğuk Savaş (1945-1991) → ABD ve SSCB iki kutuplu düzeni belirledi.
• 1991’de SSCB dağıldı, ABD tek kutuplu güç haline geldi.
• Avrupa Birliği 1992 Maastricht Antlaşması ile kuruldu.
• 21. yüzyılda küreselleşme, iletişim ve teknoloji öne çıktı.

3. Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi

• Türkiye, Batı ittifakı içinde yer aldı (NATO, BM).
• Soğuk Savaş döneminde ABD ile yakın, SSCB ile temkinli ilişkiler yürütüldü.
• Ortadoğu krizleri (Kıbrıs 1974, Körfez Savaşı 1991) Türkiye’yi etkiledi.
• Dünya’da demokrasi, insan hakları ve bilimsel gelişmeler ön plana çıktı.

4. Çağdaş Tarih Özellikleri

• Sanayi ve teknoloji devrimi hız kazandı.
• Uluslararası kuruluşlar (BM, NATO, AB) etkin hale geldi.
• Sömürgecilik sona erdi, ulus devletler güçlendi.
• Soğuk Savaş ile dünya iki kutba ayrıldı.

5. Çağdaş Tarih Etkileri

• Türkiye, çok partili hayata geçti (1946).
• Küresel barış için BM ve NATO gibi kurumlar ön plana çıktı.
• Ekonomide liberal politikalar ağırlık kazandı.
• Bilimsel ve teknolojik gelişmeler yaşamı dönüştürdü.

6. Çağdaş Tarih Mirası

• Uluslararası iş birliği kavramı güç kazandı.
• Avrupa Birliği bölgesel bütünleşmenin simgesi oldu.
• Türkiye’nin dış politikası Batı’ya yöneldi.
• İnsan hakları ve özgürlükler küresel ölçekte yaygınlaştı.

7. Çağdaş Tarih Uygulamaları

• BM, UNESCO, UNICEF gibi kurumlar insanlık yararına çalışmalar yapmaktadır.
• Türkiye, NATO ve BM görevlerinde aktif rol oynamaktadır.
• Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları Türkiye dahil birçok devleti bağlamaktadır.
• Teknoloji, sağlık ve iletişim alanında küresel iş birlikleri devam etmektedir.