Anlatım Bozuklukları
1 soruluk gerçek sınav dağılımı
- Anlamsal Bozukluklar
- Yapısal Bozukluklar
Anlatım Bozuklukları
KPSS Türkçe anlatım bozuklukları konusunda bilinmesi gereken temel hap bilgiler.
1. Anlama Dayalı Anlatım Bozuklukları
- Anlama dayalı anlatım bozuklukları, cümlenin anlamında belirsizlik yaratan hatalardır.
- Bu tür bozukluklar, cümlede kim, ne, nerede, ne zaman gibi sorulara net cevap verilememesinden kaynaklanır.
- Yanlış Örnek: 'Kitabı okudum.' (Hangi kitabı? Kim okudu? Ne zaman okudu? belirsiz)
- Doğru Örnek: 'Ahmet, dün akşam bu kitabı okudu.'
- Yanlış Örnek: 'Evden geldi.' (Kim geldi? Hangi evden? Ne zaman geldi? belirsiz)
- Doğru Örnek: 'Ayşe, okuldan eve geldi.'
- İpucu: Cümlede belirsizlik varsa, eksik bilgileri tamamlayarak net bir anlam oluşturun.
2. Gereksiz Ek ve Sözcük Kullanımı
- Gereksiz ek ve sözcük kullanımı, cümlede aynı anlamı veren sözcüklerin tekrar edilmesidir.
- Bu tür bozukluklar, cümlenin gereksiz yere uzamasına ve anlam karmaşasına neden olur.
- Yanlış Örnek: 'Kitabı okudum ve bitirdim.' (okudum = bitirdim, gereksiz tekrar)
- Doğru Örnek: 'Kitabı okudum.' veya 'Kitabı bitirdim.'
- Yanlış Örnek: 'Evden çıktım ve ayrıldım.' (çıktım = ayrıldım, gereksiz tekrar)
- Doğru Örnek: 'Evden çıktım.' veya 'Evden ayrıldım.'
- İpucu: Aynı anlama gelen sözcükleri tespit edin ve gereksiz olanları çıkarın.
3. Çelişen Sözcüklerin Bir Arada Kullanımı
- Çelişen sözcüklerin bir arada kullanımı, cümlede anlam çelişkisi yaratan hatalardır.
- Bu tür bozukluklar, birbirine zıt anlamlı sözcüklerin aynı cümlede kullanılmasından kaynaklanır.
- Yanlış Örnek: 'Kesinlikle belki gelecek.' (kesinlikle ≠ belki, çelişki)
- Doğru Örnek: 'Kesinlikle gelecek.' veya 'Belki gelecek.'
- Yanlış Örnek: 'Mutlaka şüpheli bir durum.' (mutlaka ≠ şüpheli, çelişki)
- Doğru Örnek: 'Mutlaka doğru bir durum.' veya 'Şüpheli bir durum.'
- İpucu: Zıt anlamlı sözcükleri tespit edin ve çelişki yaratmayacak şekilde düzenleyin.
4. Sözcüğün Yanlış Anlamda Kullanılması
- Sözcüğün yanlış anlamda kullanılması, sözcüğün doğru anlamı dışında kullanılmasıdır.
- Bu tür bozukluklar, sözcüğün sözlük anlamı ile cümledeki kullanımı arasındaki uyumsuzluktan kaynaklanır.
- Yanlış Örnek: 'Kitabı yaktım.' (yakmak = ateşe vermek, yanlış anlam)
- Doğru Örnek: 'Kitabı okudum.' veya 'Kitabı bitirdim.'
- Yanlış Örnek: 'Evi yıktım.' (yıkmak = yok etmek, yanlış anlam)
- Doğru Örnek: 'Evi temizledim.' veya 'Evi düzenledim.'
- İpucu: Sözcüğün gerçek anlamını düşünün ve cümledeki kullanımının doğru olup olmadığını kontrol edin.
5. Sözcüğün Yanlış Yerde Kullanılması
- Sözcüğün yanlış yerde kullanılması, sözcüğün cümlede yanlış konumda bulunmasıdır.
- Bu tür bozukluklar, sözcüğün hangi öğeyi nitelediğinin belirsiz olmasından kaynaklanır.
- Yanlış Örnek: 'Sadece kitap okudum.' (sadece neyi niteliyor? belirsiz)
- Doğru Örnek: 'Sadece kitap okudum.' (sadece kitap) veya 'Kitap sadece okudum.' (sadece okudum)
- Yanlış Örnek: 'Çok güzel yazdı.' (çok neyi niteliyor? belirsiz)
- Doğru Örnek: 'Çok güzel yazdı.' (çok güzel) veya 'Güzel çok yazdı.' (çok yazdı)
- İpucu: Sözcüğün hangi öğeyi nitelediğini belirleyin ve doğru konuma yerleştirin.
6. Mantık Hataları
- Mantık hataları, cümlede mantıksal tutarsızlık yaratan hatalardır.
- Bu tür bozukluklar, genellemelerin aşırı kullanılması veya imkansız durumların ifade edilmesinden kaynaklanır.
- Yanlış Örnek: 'Tüm öğrenciler çalışkandır.' (imkansız - tümü çalışkan olamaz)
- Doğru Örnek: 'Çoğu öğrenci çalışkandır.' veya 'Bazı öğrenciler çalışkandır.'
- Yanlış Örnek: 'Hiç kimse gelmedi.' (çelişki - kimse = hiç kimse, aynı anlam)
- Doğru Örnek: 'Kimse gelmedi.' veya 'Hiç kimse gelmedi.' (birini kullanın)
- İpucu: Aşırı genellemelerden kaçının ve mantıklı olmayan ifadeleri tespit edin.
7. Özne-Yüklem Uyuşmazlığı
- Özne-yüklem uyuşmazlığı, özne ile yüklem arasında sayı, kişi uyumsuzluğudur.
- Bu tür bozukluklar, özne çoğulken yüklemin tekil olması veya tersi durumlardan kaynaklanır.
- Yanlış Örnek: 'Öğrenciler geldi.' (özne çoğul, yüklem tekil → uyuşmazlık)
- Doğru Örnek: 'Öğrenciler geldiler.' (özne çoğul, yüklem çoğul)
- Yanlış Örnek: 'Kitaplar güzel.' (özne çoğul, yüklem tekil → uyuşmazlık)
- Doğru Örnek: 'Kitaplar güzeller.' (özne çoğul, yüklem çoğul)
- İpucu: Özne ile yüklemin sayı ve kişi bakımından uyumlu olmasına dikkat edin.
8. Nesne-Yüklem Uyuşmazlığı
- Nesne-yüklem uyuşmazlığı, nesne ile yüklem arasında uyumsuzluk olmasıdır.
- Bu tür bozukluklar, nesnenin yüklemin gerektirdiği durumla uyumsuz olmasından kaynaklanır.
- Yanlış Örnek: 'Kitabı yazdım.' (kitap yazılmaz, okunur → uyuşmazlık)
- Doğru Örnek: 'Kitabı okudum.' veya 'Mektup yazdım.'
- Yanlış Örnek: 'Evi yedim.' (ev yenmez, temizlenir → uyuşmazlık)
- Doğru Örnek: 'Evi temizledim.' veya 'Yemek yedim.'
- İpucu: Nesne ile yüklemin anlamca uyumlu olmasına dikkat edin.
9. Dolaylı Tümleç-Yüklem Uyuşmazlığı
- Dolaylı tümleç-yüklem uyuşmazlığı, dolaylı tümleç ile yüklem arasında uyumsuzluk olmasıdır.
- Bu tür bozukluklar, dolaylı tümlecin yüklemin gerektirdiği yönle uyumsuz olmasından kaynaklanır.
- Yanlış Örnek: 'Eve geldi.' (eve = yönelme, geldi = gelme → uyuşmazlık)
- Doğru Örnek: 'Eve gitti.' (eve = yönelme, gitti = gitme) veya 'Evden geldi.' (evden = ayrılma, geldi = gelme)
- Yanlış Örnek: 'Okuldan gitti.' (okuldan = ayrılma, gitti = gitme → uyuşmazlık)
- Doğru Örnek: 'Okula gitti.' (okula = yönelme, gitti = gitme) veya 'Okuldan geldi.' (okuldan = ayrılma, geldi = gelme)
- İpucu: Dolaylı tümlecin yönü (-e, -den) ile yüklemin anlamının uyumlu olmasına dikkat edin.
10. Zarf Tümleci-Yüklem Uyuşmazlığı
- Zarf tümleci-yüklem uyuşmazlığı, zarf tümleci ile yüklem arasında uyumsuzluk olmasıdır.
- Bu tür bozukluklar, zarfın yüklemin anlamıyla çelişmesinden kaynaklanır.
- Yanlış Örnek: 'Sessiz konuştu.' (sessiz ≠ konuştu, çelişki)
- Doğru Örnek: 'Sessiz durdu.' veya 'Yüksek sesle konuştu.'
- Yanlış Örnek: 'Yavaş koştu.' (yavaş ≠ koştu, çelişki)
- Doğru Örnek: 'Yavaş yürüdü.' veya 'Hızlı koştu.'
- İpucu: Zarfın yüklemin anlamıyla uyumlu olmasına dikkat edin.
11. Edat Tümleci-Yüklem Uyuşmazlığı
- Edat tümleci-yüklem uyuşmazlığı, edat tümleci ile yüklem arasında uyumsuzluk olmasıdır.
- Bu tür bozukluklar, edatın yüklemin anlamıyla uyumsuz olmasından kaynaklanır.
- Yanlış Örnek: 'Senin için geldi.' (için = amaç, geldi = gelme → uyuşmazlık)
- Doğru Örnek: 'Senin için çalıştı.' (için = amaç, çalıştı = çalışma) veya 'Seninle geldi.' (ile = birlikte, geldi = gelme)
- Yanlış Örnek: 'Senin gibi yazdı.' (gibi = benzerlik, yazdı = yazma → uyuşmazlık)
- Doğru Örnek: 'Senin gibi güzel yazdı.' (gibi = benzerlik, güzel yazdı = güzel yazma)
- İpucu: Edatın anlamı ile yüklemin anlamının uyumlu olmasına dikkat edin.
12. Sıfat-İsim Uyuşmazlığı
- Sıfat-isim uyuşmazlığı, sıfat ile isim arasında uyumsuzluk olmasıdır.
- Bu tür bozukluklar, sıfatın ismin özelliğiyle uyumsuz olmasından kaynaklanır.
- Yanlış Örnek: 'Sıcak buz.' (sıcak ≠ buz, çelişki)
- Doğru Örnek: 'Sıcak çay.' veya 'Soğuk buz.'
- Yanlış Örnek: 'Küçük dağ.' (küçük ≠ dağ, çelişki)
- Doğru Örnek: 'Küçük tepe.' veya 'Büyük dağ.'
- İpucu: Sıfatın ismin özelliğiyle uyumlu olmasına dikkat edin.
13. Zamir-İsim Uyuşmazlığı
- Zamir-isim uyuşmazlığı, zamir ile isim arasında uyumsuzluk olmasıdır.
- Bu tür bozukluklar, zamirin ismin özelliğiyle uyumsuz olmasından kaynaklanır.
- Yanlış Örnek: 'Bu kitap' (bu = yakın, kitap = uzak → uyuşmazlık)
- Doğru Örnek: 'Bu kitap' (bu = yakın, kitap = yakın) veya 'Şu kitap' (şu = uzak, kitap = uzak)
- Yanlış Örnek: 'O ev' (o = uzak, ev = yakın → uyuşmazlık)
- Doğru Örnek: 'Bu ev' (bu = yakın, ev = yakın) veya 'O ev' (o = uzak, ev = uzak)
- İpucu: Zamirin işaret ettiği mesafe ile ismin konumu uyumlu olmalıdır.
14. Fiilimsi-Yüklem Uyuşmazlığı
- Fiilimsi cümlede özne görevi üstlendiğinde yüklemle uyumlu olmalıdır.
- Fiilimsiden sonra gelen yüklemle kişi, kip veya anlam bakımından uyuşmazlık varsa fiilimsi-yüklem uyuşmazlığı oluşur.
- Yanlış Örnek: 'Koşmak insanı yorar, dikkat etmek gerekir.' (Özne 'koşmak', yüklem 'gerekir' → özne-yüklem uyumsuz).
- Doğru Örnek: 'Koşmak insanı yorar, dikkat etmek önemlidir.'
- Yanlış Örnek: 'Çalışmak çok önemlidir, herkes çalışmalıdır.' (İlk kısımda fiilimsi özne, ikinci kısımda farklı bir özne kullanılmış).
- Doğru Örnek: 'Çalışmak çok önemlidir, çalışmak başarı getirir.'
- İpucu: Fiilimsi cümlenin öznesiyse, yüklemin fiilimsiyi niteleyen/ona uygun bir isim yüklem olması gerekir.
15. Tümleç Eksikliği
- Tümleç eksikliği, cümlede gerekli tümlecin bulunmamasıdır.
- Bu tür bozukluklar, yüklemin gerektirdiği tümleçlerin eksik olmasından kaynaklanır.
- Yanlış Örnek: 'Kitap okudum.' (neyi okudum? belirsiz - nesne eksik)
- Doğru Örnek: 'Bu kitabı okudum.' veya 'Kitabı okudum.'
- Yanlış Örnek: 'Evden geldi.' (kim geldi? belirsiz - özne eksik)
- Doğru Örnek: 'Ahmet evden geldi.' veya 'O evden geldi.'
- İpucu: Yüklemin gerektirdiği tümleçleri (özne, nesne, dolaylı tümleç) kontrol edin.
16. Tamlama Yanlışları
- Tamlama yanlışları, tamlamalarda yapılan hatalardır.
- Bu tür bozukluklar, tamlamanın yapısında veya anlamında hata olmasından kaynaklanır.
- Yanlış Örnek: 'Kitap rafı' (belirsiz tamlama - hangi kitabın rafı?)
- Doğru Örnek: 'Kitabın rafı' (belirtili isim tamlaması) veya 'Bu kitabın rafı'
- Yanlış Örnek: 'Ev kapısı' (belirsiz tamlama - hangi evin kapısı?)
- Doğru Örnek: 'Evin kapısı' (belirtili isim tamlaması) veya 'Bu evin kapısı'
- İpucu: Tamlamanın belirli olması için gerekli ekleri kullanın.
17. Çatı Uyuşmazlığı
- Çatı uyuşmazlığı, fiil çatılarında yapılan hatalardır.
- Bu tür bozukluklar, fiilin etken/edilgen çatısı ile cümlenin yapısının uyumsuz olmasından kaynaklanır.
- Yanlış Örnek: 'Kitap okundu.' (edilgen çatı, ama özne var → uyuşmazlık)
- Doğru Örnek: 'Kitap okundu.' (edilgen çatı, özne yok) veya 'Ahmet kitabı okudu.' (etken çatı, özne var)
- Yanlış Örnek: 'Ev temizlendi.' (edilgen çatı, ama özne var → uyuşmazlık)
- Doğru Örnek: 'Ev temizlendi.' (edilgen çatı, özne yok) veya 'Ayşe evi temizledi.' (etken çatı, özne var)
- İpucu: Etken çatıda özne, edilgen çatıda özne olmamalıdır.
18. Anlatım Bozukluklarını Tespit Etme
- Anlatım bozukluklarını tespit etmek için cümleyi dikkatli okumak gerekir.
- Bu tür bozuklukları tespit etmek için cümlenin anlamını, yapısını ve öğelerini kontrol etmek gerekir.
- Yanlış Örnek: 'Kitabı okudum.' (dikkatli oku - neyi okudum? belirsiz)
- Doğru Örnek: 'Bu kitabı okudum.' (belirli nesne ile net anlam)
- Yanlış Örnek: 'Evden geldi.' (dikkatli oku - kim geldi? belirsiz)
- Doğru Örnek: 'Ahmet evden geldi.' (belirli özne ile net anlam)
- İpucu: Cümlede kim, ne, nerede, ne zaman sorularına net cevap verip veremediğini kontrol edin.
19. Anlatım Bozukluklarını Düzeltme
- Anlatım bozukluklarını düzeltmek için cümleyi yeniden yazmak gerekir.
- Bu tür bozuklukları düzeltmek için eksik öğeleri tamamlamak, gereksiz sözcükleri çıkarmak ve anlamı netleştirmek gerekir.
- Yanlış Örnek: 'Kitabı okudum.' (düzelt - neyi okudum? belirsiz)
- Doğru Örnek: 'Bu kitabı okudum.' (belirli nesne ile net anlam)
- Yanlış Örnek: 'Evden geldi.' (düzelt - kim geldi? belirsiz)
- Doğru Örnek: 'Ahmet evden geldi.' (belirli özne ile net anlam)
- İpucu: Eksik öğeleri tamamlayın, gereksiz sözcükleri çıkarın ve anlamı netleştirin.
20. KPSS'de Sık Çıkan Anlatım Bozuklukları
- KPSS'de anlatım bozuklukları konusunda özne-yüklem uyuşmazlığı, gereksiz sözcük kullanımı soruları çıkar.
- Bu tür sorularda özne-yüklem uyuşmazlığı, gereksiz sözcük kullanımı, çelişen sözcüklerin bir arada kullanımı sık görülür.
- Yanlış Örnek: 'Öğrenciler geldi.' (özne çoğul, yüklem tekil → uyuşmazlık)
- Doğru Örnek: 'Öğrenciler geldiler.' (özne çoğul, yüklem çoğul)
- Yanlış Örnek: 'Kesinlikle belki gelecek.' (kesinlikle ≠ belki, çelişki)
- Doğru Örnek: 'Kesinlikle gelecek.' veya 'Belki gelecek.'
- İpucu: Özne-yüklem uyumunu, gereksiz sözcükleri ve çelişkili ifadeleri kontrol edin.