1982 Anayasasının Temel İlkeleri
4 soruluk gerçek sınav dağılımı
- 1982 Anayasasının Temel İlkeleri
- Temel İlkeler
- Anayasal Düzen
1982 Anayasasının Temel İlkeleri ve Devletin Nitelikleri
KPSS Vatandaşlık testinde 1982 Anayasası'nın temel ilkeleri, değiştirilemez maddeleri ve özellikle Hukuk/Sosyal Devletin alt unsurları her yıl mutlaka sorulur. Aşağıdaki hap bilgiler, ÖSYM'nin çeldiricilerine düşmemeniz için özel olarak hazırlanmıştır.
1. 1982 Anayasasının Genel Özellikleri
- 1961 Anayasasına kıyasla daha SERT (Katı) ve daha KAZUİSTİK (Ayrıntılı) bir anayasadır.
- Yürütme organını güçlendiren ve 'Otorite-Hürriyet' dengesinde otoriteyi ağır bastıran bir yapıya sahiptir.
- Siyasetten arındırma (depolitizasyon) amacı gütmüştür (Ancak 1995 değişiklikleri ile bu özellik büyük oranda yumuşatılmıştır).
- Bir 'Tepki Anayasası'dır (1961'in getirdiği geniş özgürlüklere ve istikrarsızlıklara tepki olarak doğmuştur).
- Halkoylaması (Referandum) ile kabul edilirken, aynı zamanda Kenan Evren'in Cumhurbaşkanlığı da halkoyuna sunulmuştur.
2. Değiştirilemez Maddeler ve Cumhuriyet İlkesi
- 1. Madde (Devletin Şekli): 'Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir.'
- 2. Madde (Cumhuriyetin Nitelikleri): İnsan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir.
- 3. Madde (Bütünlük ve Semboller): Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü, dili (Türkçe), bayrağı, milli marşı (İstiklal Marşı) ve başkenti (Ankara).
- 4. Madde: İlk 3 maddenin değiştirilemeyeceği ve değiştirilmesinin teklif dahi edilemeyeceği kuralıdır.
3. İnsan Haklarına 'Saygılı' Devlet ve Atatürk Milliyetçiliği
- 1982 Anayasası, 1961'deki insan haklarına 'Dayalı' ifadesi yerine, devleti daha üstün tutan 'İnsan Haklarına SAYGILI' devlet ifadesini kullanmıştır.
- Atatürk Milliyetçiliği: Irk, din veya dil birliğine değil; ortak geçmiş, amaç ve 'Vatandaşlık Bağına' dayanan sübjektif (birleştirici) milliyetçiliktir.
4. Demokratik Devlet İlkesi
- Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.
- Seçimler; serbest, eşit, gizli oy, açık sayım ve döküm (1950'de geldi), tek dereceli (1946'da geldi) esaslarına göre yapılır.
- Siyasi partiler demokratik siyasi hayatın vazgeçilmez unsurlarıdır (Ancak önceden izin almadan kurulurlar).
- Çoğulculuk değil, 'Çoğunlukçu' (seçimi kazananın hakim olduğu) bir demokrasi anlayışı daha belirgindir.
5. Laik Devlet İlkesi
- Devletin resmi bir dini yoktur ve devlet tüm inançlara karşı eşit mesafededir.
- Din ve vicdan hürriyeti MUTLAKTIR (Hiçbir şekilde, OHAL'de bile dokunulamaz, kimse inancını açıklamaya zorlanamaz).
- İbadet hürriyeti mutlak DEĞİLDİR (Kamu düzeni, genel ahlak gibi sebeplerle sınırlanabilir).
- Laiklik ilkesi anayasamıza ilk kez 1937 yılında (1924 Anayasası döneminde) girmiştir.
6. Sosyal Devlet İlkesi ve Araçları
- Devletin fırsat eşitliğini, sosyal barışı ve adaleti sağlamayı amaçlamasıdır.
- Vergi Adaleti: Herkesten 'mali gücüne göre' vergi alınması sosyal devletin gereğidir.
- Kamulaştırma ve Devletleştirme yetkileri sosyal devletin mülkiyete müdahale araçlarıdır.
- Planlama (Kalkınma Planları yapmak) ve sosyal/ekonomik haklar sunmak (Eğitim, sağlık, sendika hakkı) sosyal devletin sonucudur.
7. Hukuk Devleti İlkesi ve Araçları
- Yönetenlerin ve idarenin hukuk kurallarına bağlı olması, eylemlerinin yargı denetimine açık olmasıdır.
- Kanuni Hakim Güvencesi: Kimsenin kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamamasıdır (Olağanüstü mahkeme kurulamaz).
- İdarenin Mali Sorumluluğu: İdarenin kendi işlem ve eylemlerinden doğan zararı ödemekle (Tazminat) yükümlü olmasıdır.
- Cezaların geriye yürümezliği ve suç/cezaların kanuniliği esastır.
8. Hukuk Devletinin İstisnaları (Yargı Yolu KAPALI İşlemler)
- Kural olarak idarenin her işlemine yargı yolu açıktır ancak anayasada sayılan şu işlemlere karşı mahkemeye GİDİLEMEZ:
- 1. Yüksek Seçim Kurulu (YSK) kararları.
- 2. Yüksek Hakem Kurulu ve Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararları.
- 3. Spor Tahkim Kurulu kararları.
- 4. Hakimler ve Savcılar Kurulu'nun (HSK) 'Meslekten Çıkarma' HARİCİNDEKİ kararları (Sadece ihraç kararına yargı yolu açıktır).
- 5. Yüksek Askeri Şura'nın (YAŞ) 'Terfi ve Kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırma' kararları (Sadece ihraç kararlarına yargı yolu açıktır).
9. KPSS İçin Stratejik Taktikler
- SAYGILI/DAYALI Tuzağı: 1961 İnsan haklarına 'Dayalı', 1982 İnsan haklarına 'Saygılı' devlettir.
- Sosyal/Hukuk Tuzağı: 'Vergi Adaleti' Sosyal Devletin, 'Vergide Kanunilik' Hukuk Devletinin ilkesidir.
- Yargı Yolu Tuzağı: ÖSYM, HSK ve YAŞ kararlarını çok sorar. Unutmayın; her ikisinin de SADECE 'İhraç (meslekten çıkarma)' kararlarına yargı yolu açıktır, diğer kararlarına (terfi, atama, uyarı) kapalıdır.
- Başlangıç Metni Tuzağı: Başlangıç metni anayasa metnine DAHİLDİR ancak kenar başlıkları dahil DEĞİLDİR.