Anayasa Hukukuna Giriş Temel Kavramlar Ve Türk Anayasa Tarihi
1 soruluk gerçek sınav dağılımı
- Anayasa
- Anayasa Kavramına İlişkin Ayrımlar
- Yazılı Anayasa - Yazısız Anayasa Ayrımı
- Türk Anayasa Tarihi
- Kanun-U Esasî (1876)
- Kanun-U Esasî'de 1909 Değişiklikleri (İkinci Meşrutiyet)
- 1921 Teşkilât-I Esasiye Kanunu
- Teşkilat-I Esasiye Kanunu'nda 29 Ekim 1923 Tarihli Değişiklikler
- 1924 Anayasası
- 1961 Anayasası
- 1971-1973 Anayasa Değişiklikleri
- 1982 Anayasası
- 1982 Anayasasının Temel Özellikleri
- 2017 Anayasasının Temel Özellikleri
- Türk Tarihindeki Referandumlar
Anayasa Tarihi ve Temel Kavramlar
KPSS Vatandaşlık testinde Anayasa Tarihi bölümü genellikle kavramsal zıtlıklar üzerinden (Sert/Yumuşak, Çerçeve/Kazuistik, Çoğulcu/Çoğunlukçu) sorulur. Gereksiz tekrarlardan kaçınarak ÖSYM'nin en çok kullandığı ayırt edici hap bilgiler aşağıda özetlenmiştir.
1. Anayasa Türleri (ÖSYM'nin Favori Kavramları)
- Sert (Katı) Anayasa: Değiştirilmesi normal kanunlardan daha zor olan (nitelikli çoğunluk, referandum veya değiştirilemez madde şartı arayan) anayasalardır.
- Yumuşak Anayasa: Değiştirilmesi için özel bir usul gerekmeyen, normal kanunlar gibi kolayca değiştirilebilen anayasalardır.
- Kazuistik Anayasa: Her konuyu en ince ayrıntısına kadar, madde madde ve uzunca düzenleyen anayasalardır (1924, 1961, 1982).
- Çerçeve Anayasa: Sadece temel devlet teşkilatını düzenleyen, kısa ve detaysız anayasalardır.
2. 1876 Kanun-i Esasi ve 1909 Değişiklikleri
- Türk tarihinin İLK yazılı anayasasıdır.
- Meşruti monarşi (Padişah + Meclis) rejimine geçilmiştir.
- Çift meclisli bir yapı vardır: Heyet-i Ayan (Padişah atar) ve Heyet-i Mebusan (Halk seçer).
- 1909 Değişiklikleri ile padişahın yetkileri daraltılmış (Meclisi kapatma ve sürgün yetkileri zorlaştırılmış), meclis üstünlüğü sağlanmıştır.
3. 1921 Teşkilat-ı Esasiye (Savaş Dönemi Anayasası)
- Türk anayasa tarihinin TEK 'Yumuşak' ve TEK 'Çerçeve' anayasasıdır.
- Kısa ve detaysız olduğu için Temel Hak ve Hürriyetlere YER VERMEMİŞTİR.
- Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu İLK KEZ bu anayasada belirtilmiştir.
- Meclis Hükümeti Sistemi benimsenmiş ve 'Kuvvetler Birliği' (Yasama ve Yürütme TBMM'de) ilkesi uygulanmıştır.
- 1923 yılında yapılan değişiklikle 'Devletin şekli Cumhuriyettir' maddesi eklenmiştir.
4. 1924 Anayasası
- Cumhuriyet döneminin İLK anayasasıdır.
- Sert (Katı) ve Kazuistik bir anayasadır. (Devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu değiştirilemez madde yapılmıştır).
- Meclis Hükümeti ile Parlamenter sistem arasında 'Karma Hükümet Sistemi'ni benimsemiştir.
- 1928 yılında 'Devletin dini İslamdır' maddesi anayasadan çıkarılmış, 1937'de Laiklik ilkesi anayasaya eklenmiştir.
5. 1961 Anayasası (En Özgürlükçü)
- Türk tarihinin ilk defa halkoylaması (referandum) ile kabul edilen anayasasıdır.
- Güçler ayrılığı (Kuvvetler ayrılığı) ilkesi ilk kez benimsenmiştir.
- Azınlıkların da yönetime katılmasını savunan 'ÇOĞULCU' demokrasiyi benimsemiştir.
- Anayasa Mahkemesi (AYM), Milli Güvenlik Kurulu (MGK) ve Diyanet İşleri Başkanlığı bu anayasayla kurulmuştur.
6. 1982 Anayasası (Günümüz)
- Türk tarihinin EN SERT ve EN KAZUİSTİK (ayrıntılı) anayasasıdır.
- 1961'deki çoğulcu model yerine, seçimi kazananın hakimiyetini vurgulayan 'ÇOĞUNLUKÇU' demokrasi modeline geçilmiştir.
- Hakimler ve Savcılar Kurulu (HSK) ve Yükseköğretim Kurulu (YÖK) bu anayasayla kurulmuştur.
7. Tarihi Anayasa Değişiklikleri (Önemli Kilometre Taşları)
- 2007 Değişikliği: Cumhurbaşkanının doğrudan 'Halk' tarafından seçilmesi kabul edilmiştir.
- 2010 Değişikliği: Anayasa Mahkemesine 'Bireysel Başvuru' hakkı ve Kamu Başdenetçiliği (Ombudsmanlık) kurumu getirilmiştir.
- 2017 Değişikliği: Parlamenter sistem kaldırılarak 'Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'ne geçilmiş, Başbakanlık ve Askeri Yargı tamamen kaldırılmıştır.
8. KPSS İçin Stratejik Taktikler
- Cumhuriyet Tuzağı: 1921 Anayasası Cumhuriyet'in anayasası değildir, Cumhuriyet 1923'te ilan edilmiştir. Cumhuriyet döneminin ilk anayasası 1924'tür.
- Sertlik Tuzağı: En sert ve kazuistik anayasa 1982, TEK yumuşak ve çerçeve anayasa 1921'dir.
- Demokrasi Tuzağı: 1961 Anayasası Çoğulcu, 1982 Anayasası Çoğunlukçudur. ÖSYM bu ikisini çok sık yer değiştirerek sorar.
- AYM Tuzağı: Anayasa Mahkemesi 1982'de değil, 1961 Anayasası ile kurulmuştur.