Devlet Biçimleri Demokrasi Ve Kuvvetler Ayrılığı
0 soruluk gerçek sınav dağılımı
- Devlet Kavramı
- Devlet Kurucu Unsurları
- Devlet Kavramına İlişkin Ayrımlar
- Yapılarına Göre Devlet Şekilleri
- Egemenliğin Kaynağına Göre Devlet Şekilleri
- Hükümet Sistemleri
Devlet Biçimleri, Demokrasi ve Kuvvetler Ayrılığı
KPSS Vatandaşlık testinde devletin unsurları, yarı doğrudan demokrasi araçları ve hükümet sistemleri (kuvvetler ayrılığı/birliği) en çok karıştırılan ve sık sorulan konulardır. Eski sistem kavramlarına düşmemek için aşağıdaki hap bilgiler kritik öneme sahiptir.
1. Devlet Kavramı ve Kurucu Unsurları
- Devletin kurulabilmesi için 3 asli unsur şarttır: Millet (İnsan), Ülke (Toprak) ve Egemenlik (Siyasi İktidar).
- Bu üç unsurdan biri eksikse devlet oluşmaz. Uluslararası arenada 'tanınma' kurucu değil, sadece bildirici (açıklayıcı) bir unsurdur.
- Egemenlik, devletin kendi sınırları içindeki en üstün, devredilemez ve bölünemez gücüdür.
2. Devlet Biçimleri (Yapısına ve Egemenliğe Göre)
- Üniter Devlet: Tek anayasa, tek yasama organı ve tek yargı sistemi olan devlettir (Örn: Türkiye).
- Federal Devlet: İçişlerinde serbest (kendi yasaları olan), dışişlerinde merkeze bağlı eyaletlerden oluşan devlettir.
- Monarşi: Egemenliğin tek bir kişiye ait olduğu sistemdir. Mutlak ve Meşruti (Kral + Meclis) olarak ikiye ayrılır.
- Oligarşi: Egemenliğin belirli bir zümrenin, sınıfın veya grubun elinde olduğu devlet biçimidir.
- Teokrasi: Egemenliğin ilahi bir güce dayandırıldığı, dini kurallarla yönetilen devlet biçimidir.
3. Demokrasinin Türleri (ÖSYM'nin Favorisi)
- Doğrudan Demokrasi: Halkın hiçbir temsilci olmadan kanunları bizzat yaptığı sistemdir.
- Temsili Demokrasi: Halkın kendi seçtiği temsilciler aracılığıyla egemenliğini kullandığı sistemdir (Türkiye'nin temel sistemi).
- Yarı Doğrudan Demokrasi: Temsili demokrasi ile doğrudan demokrasinin birleşimidir. Temel kararları temsilciler alır ancak halk da 4 farklı araçla yönetime katılır.
4. Yarı Doğrudan Demokrasi Araçları (Çok Önemli)
- 1. Referandum (Halkoylaması): Meclisin kabul ettiği yasanın halkın onayına sunulmasıdır (Türkiye'de uygulanan TEK araçtır).
- 2. Halk Vetosu: Meclisin çıkardığı yasanın, halkın topladığı imzalarla yürürlüğe girmesinin engellenmesidir.
- 3. Halk Girişimi (Teşebbüsü): Belli sayıda seçmenin imza toplayarak meclise yeni bir yasa teklifi sunmasıdır.
- 4. Temsilcinin Azli: Halkın, memnun kalmadığı temsilcisini (milletvekilini) görev süresi dolmadan imza toplayarak görevden almasıdır.
5. Kuvvetler Birliği ve Ayrılığı Sistemleri
- Kuvvetler Ayrılığı ilk kez Montesquieu tarafından 'Kanunların Ruhu' adlı eserde sistemleştirilmiştir.
- Kuvvetlerin Yürütmede Birleşmesi: Mutlak Monarşi veya Diktatörlük.
- Kuvvetlerin Yasamada Birleşmesi: Meclis Hükümeti Sistemi (1921 Anayasası dönemi).
- Yumuşak Kuvvetler Ayrılığı: Parlamenter Sistem (Yürütme yasamadan doğar ve ona karşı sorumludur).
- Sert Kuvvetler Ayrılığı: Başkanlık Sistemi (Yasama ve yürütme birbirinden kesin çizgilerle ayrılır, başkan halk tarafından seçilir).
6. Yasama Organı (TBMM)
- Yasama yetkisi Türk Milleti adına TBMM'nindir ve bu yetki devredilemez.
- TBMM; kanun koyar, değiştirir, kaldırır, para basılmasına karar verir ve genel/özel af ilan eder.
- 2017 Değişikliği ile TBMM'nin 'Bakanlar Kurulunu denetlemek' ve 'Gensoru' yetkileri KALDIRILMIŞTIR.
7. Yürütme Organı (Sadece Cumhurbaşkanı)
- 2017 Değişikliği ile yürütme yetkisi ve görevi SADECE Cumhurbaşkanına aittir (Tekçi/Monist yapı).
- Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu tamamen kaldırılmıştır.
- Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar yürütme hiyerarşisinde yer alır, ancak yürütme yetkisi Cumhurbaşkanı'ndadır.
8. Yargı Organı
- Yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız ve 'TARAFSIZ' mahkemelerce kullanılır ('Tarafsız' kelimesi 2017'de anayasaya eklenmiştir).
- Türkiye'deki Yüksek Mahkemeler 4 tanedir: Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesi.
- Sayıştay, YSK ve HSK birer 'Yüksek Mahkeme' DEĞİLDİR.
9. KPSS İçin Stratejik Taktikler
- Demokrasi Tuzağı: Türkiye'de 'Halk Vetosu', 'Halk Girişimi' veya 'Temsilcinin Azli' YOKTUR; sadece Referandum vardır.
- Yürütme Tuzağı: Yürütme artık 'Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu' DEĞİL, sadece Cumhurbaşkanıdır.
- Yargı Tuzağı: Yargının özelliğine 2017'de eklenen 'tarafsız' kelimesi sınavlarda sıkça vurgulanır.
- Sistem Tuzağı: Başkanlık sisteminde 'Sert', Parlamenter sistemde 'Yumuşak' kuvvetler ayrılığı vardır.