Temel Hak Ve Hürriyetler
0 soruluk gerçek sınav dağılımı
- Temel Hak Ve Hürriyetler
- Temel Hakların Türleri
Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınıflandırılması, Sınırlandırılması ve Korunması
KPSS Vatandaşlık testinde bu ünite; hakların Jellinek sınıflandırmasındaki yeri (Negatif, Pozitif, Aktif), 2001 yılındaki sınırlama kriterleri ve OHAL'de bile dokunulamayan Çekirdek Haklar üzerinden çok yoğun şekilde sorulur.
1. Hakların Jellinek Sınıflandırması
- 1. Kişi Hak ve Hürriyetleri (Negatif Statü / Koruyucu Haklar): Devletin karışamayacağı, kişiyi devlete ve topluma karşı koruyan haklardır.
- 2. Sosyal ve Ekonomik Haklar (Pozitif Statü / İsteme Hakları): Devletten olumlu bir hizmet (eğitim, sağlık, iş vb.) talep edilen haklardır.
- 3. Siyasi Haklar ve Ödevler (Aktif Statü / Katılma Hakları): Vatandaşın devlet yönetimine katılmasını sağlayan haklardır.
2. Kişi Hakları (Negatif Statü) - En Çok Karıştırılanlar
- Yaşama hakkı, Kişi hürriyeti ve güvenliği, Özel hayatın gizliliği, Din ve vicdan hürriyeti.
- Mülkiyet Hakkı (DİKKAT: Sosyal/Ekonomik bir hak DEĞİLDİR, Kişi hakkıdır).
- Konut Dokunulmazlığı (DİKKAT: Konut Hakkı ile karıştırma. Dokunulmazlık Kişi hakkı, Konut Hakkı Sosyal haktır).
- Dernek kurma hürriyeti ve Toplantı/Gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı (Siyasi hak DEĞİLDİR, Kişi hakkıdır).
3. Sosyal ve Ekonomik Haklar (Pozitif Statü)
- Ailenin korunması ve çocuk hakları.
- Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi.
- Çalışma ve sözleşme hürriyeti, Sendika kurma hakkı, Grev ve Lokavt hakkı.
- Sağlık, çevre ve konut hakkı.
- Sosyal güvenlik hakkı.
4. Siyasi Haklar (Aktif Statü) ve Yabancıların Durumu
- Türk Vatandaşlığı, Seçme ve Seçilme hakkı, Siyasi parti kurma/üye olma hakkı, Vatan hizmeti.
- Kamu hizmetine girme hakkı ve Mal bildirimi.
- İSTİSNA (Yabancıların da yararlandığı siyasi haklar): Vergi ödevi, Dilekçe hakkı, Bilgi edinme hakkı ve Kamu Denetçisine (Ombudsman) başvuru hakkı. (Dilekçe ve Bilgi Edinme için karşılıklılık ve Türkiye'de ikamet şartı aranır).
5. Hakların Sınırlandırılması (2001 Değişikliği Kuralları)
- Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın YALNIZCA KANUNLA sınırlanabilir (Olağan CBK ile sınırlanamaz).
- Sınırlama, yalnızca Anayasanın ilgili maddesinde belirtilen ÖZEL SEBEPLERE bağlı olarak yapılabilir (2001 değişikliği ile Genel Sınırlama Sebepleri KALDIRILMIŞTIR).
- Sınırlama; Anayasanın sözüne ve ruhuna, Demokratik toplum düzenine, Laik Cumhuriyetin gereklerine ve Ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.
6. Hakların Durdurulması ve Çekirdek Haklar (Dokunulamaz Alan)
- Temel haklar yalnızca Savaş, Seferberlik ve Olağanüstü Hal (OHAL) durumlarında KISMEN veya TAMAMEN durdurulabilir. (Sıkıyönetim 2017'de KALDIRILMIŞTIR).
- Durdurma anında bile 'Çekirdek Haklara' ASLA dokunulamaz.
- ÇEKİRDEK HAKLAR ŞUNLARDIR: 1. Yaşama hakkı ve maddi/manevi varlığın bütünlüğü (istisnalar hariç). 2. Din, vicdan, düşünce ve kanaatleri açıklamaya zorlanamama ve bunlardan dolayı suçlanamama. 3. Suç ve cezaların geçmişe yürütülememesi. 4. Masumiyet karinesi (Mahkeme kararı olmaksızın kimsenin suçlu sayılamaması).
7. Temel Hakların Korunması (Bireysel Başvuru)
- Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) kapsamına giren herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesi'ne (AYM) başvurulabilir.
- Bireysel başvuru hakkı 2010 Anayasa değişikliği ile getirilmiştir.
- Başvuru için olağan kanun yollarının (iç hukuk yollarının) tamamen tüketilmiş olması şarttır.
- İç hukuk yolları tüketildikten sonra 30 gün içinde başvuru yapılmalıdır.
8. KPSS İçin Stratejik Taktikler
- Sınıflandırma Tuzağı: Mülkiyet, Dernek Kurma ve İspat Hakkı SOSYAL VEYA SİYASİ hak değildir, KİŞİ (Negatif) hakkıdır.
- Sınırlandırma Tuzağı: Genel Sınırlama Nedeni diye bir şey YOKTUR. Haklar sadece o hakka özel uyarılara (Özel sınırlama nedeni) göre sınırlanır.
- Çekirdek Hak Tuzağı: 'Mülkiyet hakkı' veya 'Haberleşme hürriyeti' çekirdek hak değildir, savaş veya OHAL durumunda durdurulabilir.
- Yabancı Tuzağı: 'Siyasi hakların tamamından sadece Türk vatandaşları yararlanır' ibaresi YANLIŞTIR. Yabancılar da vergi öder ve dilekçe/bilgi edinme haklarını kullanabilir.