Deneme 2

1. Türkiye'nin mutlak konumu iklimden denizlerin özelliklerine kadar birçok doğal unsuru etkiler. Aşağıdakilerden hangisi mutlak konumun sonuçlarından biri değildir?

• A) Yıl içinde dört mevsim özelliklerinin belirgin olarak yaşanması
• B) Batıdan doğuya gidildikçe yıllık sıcaklık ortalamalarının düşmesi ✓
• C) Dağların güney yamaçlarında karların daha erken erimesi
• D) Cisimlerin gölge boyunun yıl içinde hiçbir zaman sıfır olmaması
• E) Akdeniz'in tuzluluk oranının Karadeniz'den daha yüksek olması

Dönenceler dışında bulunmak gölge boyunun sıfır olmamasını, Kuzey Yarım Küre'de olmak güney yamaçların daha sıcak olmasını sağlar. Enlem farkı Akdeniz'in daha sıcak ve tuzlu olmasında etkilidir. Batıdan doğuya sıcaklığın düşmesi ise yükseltinin artmasıyla ilgilidir ve göreceli konumun sonucudur.

2. Türkiye'de etkili olan yerel rüzgârlar, sıcaklık ve yağış koşullarını değiştirir. I. Poyraz, sıcaklığı düşürerek Marmara ve Karadeniz'de kar yağışına ortam hazırlar. II. Lodos, sıcak hava getirerek karları hızla eritir ve soba zehirlenmelerine yol açabilir. III. Samyeli, Akdeniz üzerinden bol nem taşıyarak şiddetli yağış bırakır. Bu rüzgârlarla ilgili bilgilerden hangileri doğrudur?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II ✓
• D) I ve III
• E) II ve III

Kuzeyden esen poyraz sıcaklığı düşürerek kar yağışı koşullarını destekler (I). Güneybatıdan gelen lodos sıcaklığı yükseltir, karları eritebilir ve soba zehirlenmelerine neden olabilir (II). Samyeli ise Akdeniz'den değil Suriye ve Irak çöllerinden gelir; nemli değil sıcak ve kurutucudur. Bu nedenle I ve II doğrudur.

3. Aşağıdaki illerden hangisinin orman alanı diğerlerine göre daha sınırlıdır?

• A) Şanlıurfa
• B) Iğdır ✓
• C) Ağrı
• D) Nevşehir
• E) Konya

Iğdır'da kurak iklim ve bozkır örtüsünün yaygın olması ormanların gelişmesini sınırlar. Verilen iller arasında orman varlığı en az olan il Iğdır'dır.

4. Kızılırmak'ın Karadeniz kıyısında biriktirdiği alüvyonlarla oluşan ve verimli alüvyal toprakların yaygın olduğu ova hangisidir?

• A) Antalya Ovası
• B) Bafra Ovası ✓
• C) Amik Ovası
• D) Adapazarı Ovası
• E) Ergene Ovası

Bafra Ovası, Kızılırmak'ın taşıdığı alüvyonları Karadeniz kıyısında biriktirmesiyle oluşmuş bir delta ovasıdır. Bu nedenle ovada mineral bakımından zengin, taşınmış alüvyal topraklar yaygındır.

5. Alp-Himalaya orojenezi Türkiye'nin bugünkü yer şekillerinin oluşumunda belirleyicidir. Bu sürecin sonuçları arasında; I. Kuzey Anadolu ve Toros dağlarının doğu-batı yönlü uzanması, II. Batı Anadolu'da kırılmalarla horst ve graben sistemlerinin oluşması, III. Ülke genelinde ortalama yükseltinin ve engebenin artması durumlarından hangileri gösterilebilir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II
• D) II ve III
• E) I, II ve III ✓

Levhaların Anadolu'yu sıkıştırması esnek tabakaları kıvırarak Kuzey Anadolu Dağları ile Torosları oluşturmuş, Batı Anadolu'daki sert kütleleri ise kırarak horst ve grabenleri meydana getirmiştir. Bu hareketler ülkenin yükselti ve engebesini artırmıştır. Üç öncül de doğrudur.

6. Kalker, jips ve kaya tuzu gibi kolay çözünebilen kayaçların bulunduğu alanlara karstik arazi denir. Türkiye'de özellikle Akdeniz Bölgesi'nde yaygın olan bu araziler için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Yer altı suları kireçli bir kimyasal yapıya sahiptir.
• B) Suların derine sızması yüzeyde belirgin bir kuraklığa yol açar.
• C) Tarımsal faaliyetler genellikle geniş karstik polyeler içinde yoğunlaşır.
• D) Yüzey suları bakımından zengin olduklarından baraj inşasına uygundurlar. ✓
• E) Kimyasal tortul kayaçların çözünmesiyle lapya ve dolinler oluşur.

Karstik kayaçlar çatlaklı ve çözünebilir olduğundan yağış suları hızla yer altına sızar; mağara ve yer altı akarsuları oluşur. Bu durum yüzeyin susuz kalmasına ve baraj yapımının zorlaşmasına yol açar. Tarım daha çok tabanında toprak biriken geniş polye ovalarında yapılır.

7. Kolay çözünebilen kayaçlardaki erime çukurlarının suyla dolması karstik gölleri oluşturur. Aşağıdaki göllerden hangisi bu oluşum türüne örnektir?

• A) Kestel ✓
• B) Çıldır
• C) Hazar
• D) Sera
• E) Eber

Karstik göller, obruk, uvala veya polye gibi çözünme çukurlarında su birikmesiyle oluşur. Kestel, Salda, Avlan ve Elmalı bu gruptadır. Eber ve Hazar tektonik, Çıldır volkanik set, Sera ise heyelan set gölüdür.

8. Aşağıdaki illerden hangisindeki düşük nüfus yoğunluğu engebeli arazi koşullarıyla açıklanamaz?

• A) Muğla
• B) Hakkâri
• C) Sivas
• D) Niğde ✓
• E) Artvin

Artvin, Hakkâri, Muğla ve Sivas'ın bazı bölümlerinde engebeli arazi yerleşmeyi ve ulaşımı güçleştirir. Niğde'deki düşük yoğunlukta ise kuraklık ve sınırlı ekonomik imkânlar yer şekillerinden daha etkilidir.

9. Tarımsal üretimin yoğun olduğu bazı yöreler, hasat dönemindeki iş gücü ihtiyacı nedeniyle mevsimlik göç alır. Aşağıdaki illerden hangisi tarıma bağlı mevsimlik işçi göçü alan merkezlerden biri değildir?

• A) Adana
• B) Rize
• C) Ordu
• D) Giresun
• E) Hakkâri ✓

Rize, Ordu ve Giresun çay ve fındık hasadı; Adana ise tarımsal ürünlerin toplanması için mevsimlik işçi alır. Hakkâri'de engebeli arazi nedeniyle tarım alanları sınırlıdır. Bu nedenle dışarıdan tarım işçisi çekmez, aksine başka illere mevsimlik işçi gönderir.

10. Kırsal kesimde ekonomik faaliyete bağlı olarak yılın yalnızca belirli dönemlerinde kullanılan geçici köy altı yerleşmeleri vardır. Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da hayvancılık amacıyla kurulan bu geçici yerleşmelere ne ad verilir?

• A) Divan
• B) Kom ✓
• C) Oba
• D) Mezra
• E) Ağıl

Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da hayvancılığa bağlı olarak kurulan geçici köy altı yerleşmelerine kom denir. Oba daha çok göçebe çadır yerleşmesi, ağıl ise hayvanların barındırıldığı çevrili alandır. Divan ve mezra genellikle sürekli yerleşmelerdir.

11. Türkiye'deki çay yetiştiriciliği hakkında verilen bilgilerden hangisi hatalıdır?

• A) Tuzlu ve kireçli topraklarda daha iyi yetişir. ✓
• B) Asitli ve kireçsiz topraklara uyum sağlar.
• C) Belirli bir yükseltiden sonra sıcaklık yetersizliği nedeniyle yetişemez.
• D) Hasattan sonra kısa sürede işlenmesi gerektiği için fabrikalar üretim alanına yakındır.
• E) Bol yağış ve yüksek nem ister.

Çay bitkisi fazla yağışla yıkanmış, asitli ve kireç içermeyen topraklarda iyi gelişir. Tuzlu ve kireçli topraklar çay üretimi için uygun değildir.

12. Doğu Karadeniz'in çay yetiştirilen nemli iklim koşullarında aşağıdaki ürünlerden hangisinin üretimi daha güçtür?

• A) Kivi
• B) Mısır
• C) Turunçgiller
• D) Nohut ✓
• E) Fındık

Nohut, olgunlaşırken kurak koşullara ihtiyaç duyar ve aşırı nemden zarar görür. Doğu Karadeniz'in yağışlı iklimi fındık, mısır, kivi ve mikroklima sahalarında turunçgiller için daha uygundur.

13. İzmir ile Erzurum'da aynı hayvan türünü yetiştiren işletmelerin farklı verim değerlerine ulaşması öncelikle hangi faktörle açıklanır?

• A) Doğal bitki örtüsünün farklı olmasına
• B) Pazar büyüklüğünün farklı olmasına
• C) Uygulanan hayvancılık yönteminin farklı olmasına ✓
• D) Ürünün satış fiyatının farklı olmasına
• E) Yağış miktarının farklı olmasına

Mera hayvancılığıyla modern ahır ve besi işletmelerinde bakım, yemleme ve ıslah uygulamaları farklıdır. Aynı türden elde edilen verimde belirleyici olan temel unsur kullanılan yetiştirme yöntemidir.

14. Türkiye'nin büyük rezerve sahip olduğu bor mineralleri Balıkesir, Bursa, Kütahya ve Eskişehir çevresinde çıkarılır. Borun kullanım alanları arasında; I. Jet ve roket yakıtı üretimi, II. Paslanmaz çelik üretimi, III. Nükleer santrallerde radyasyon yalıtımı faaliyetlerinden hangileri bulunur?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve III ✓
• D) II ve III
• E) I, II ve III

Bor; jet ve roket yakıtlarında, ısıya dayanıklı camlarda ve nükleer santrallerde radyasyon yalıtımında kullanılır (I ve III). Paslanmaz çelik üretiminde kullanılan temel maden ise kromdur (II). Bu nedenle I ve III doğrudur.

15. Türkiye'nin genç ve kırıklı jeolojik yapısı jeotermal enerji potansiyelini artırmıştır. Bu enerji kaynağının özellikleri ve kullanımıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Yıllık yağış miktarındaki değişimlerden doğrudan etkilenir. ✓
• B) Kırıklı yer yapısına sahip alanlarda potansiyeli yüksektir.
• C) Elektrik enerjisi üretiminde Ege Bölgesi ilk sırada yer alır.
• D) Fosil yakıtlara göre çevreye verdiği zarar daha düşüktür.
• E) Konutların ve seraların ısıtılmasında alternatif bir kaynaktır.

Jeotermal enerji yerin iç ısısından kaynaklandığı için yıllık yağış değişimlerine doğrudan bağlı değildir. Faylı alanlarda, özellikle Ege'de potansiyeli yüksektir; elektrik üretimiyle konut ve sera ısıtmasında kullanılır. Fosil yakıtlara göre çevresel etkisi daha düşüktür.

16. Et ve süt kombinalarının kırsal alanlarda kurulması bölgesel kalkınmayı destekleyebilir. Aşağıdakilerden hangisi bu tesislerin beklenen sonuçlarından biri değildir?

• A) Hayvansal ürünlerin işlenerek katma değerinin artması
• B) Kırsaldan şehirlere yönelik göç hızının yavaşlaması
• C) Kırsalda yaşayan halkın gelir ve istihdam olanaklarının artması
• D) Üreticilerin besi ve ahır hayvancılığına yönelmesi
• E) Mera alanlarının genişletilerek doğal otlatmanın teşvik edilmesi ✓

Kombinalar hayvansal ürünleri işleyerek katma değer ve istihdam yaratır, üretici gelirini artırır ve göçü yavaşlatabilir. Düzenli ham madde ihtiyacı üreticiyi modern besi ve ahır hayvancılığına yöneltir. Mera alanlarını genişletmek temel amaç değildir.

17. Türkiye'de ulaşım ağlarının gelişimini etkileyen aşağıdaki faktörlerden hangisi kaynağı bakımından diğerlerinden ayrılır?

• A) Ticaret
• B) Sanayi
• C) İklim ✓
• D) Sermaye
• E) Nüfus

İklim, ulaşım üzerinde etkili olan doğal bir unsurdur. Ticaret, sanayi, sermaye ve nüfus ise ulaşım ağlarının gelişimini belirleyen beşerî ve ekonomik faktörlerdir.

18. Aşağıdaki tarihî alan veya uygarlık ile bulunduğu il eşleştirmelerinden hangisi hatalıdır?

• A) Urartu - Bitlis ✓
• B) Perge - Antalya
• C) Çatalhöyük - Konya
• D) Hasankeyf - Batman
• E) Sardes - Manisa

Urartu Krallığı'nın merkezi Tuşpa, günümüzde Van sınırları içinde yer alır. Bu nedenle Urartu uygarlığının Bitlis ile eşleştirilmesi doğru değildir.