Osmanlı Kuruluş ve Yükselme Dönemi 3

1. Kanuni Sultan Süleyman'a '_Muhibbi_' mahlasıyla (lakabıyla) şiirler yazdıran, Kanuni'nin eşi ve Osmanlı tarihinin en güçlü kadınlarından biri olan sultan kimdir?

• A) Kösem Sultan
• B) Safiye Sultan
• C) Hürrem Sultan ✓
• D) Nurbanu Sultan

Hürrem Sultan (Roxelana), Kanuni Sultan Süleyman'ın nikahlı eşidir. Sarayda büyük bir etki kazanmış, 'Kadınlar Saltanatı' olarak bilinen dönemin başlamasında rol oynamıştır. Siyasi ve sosyal (vakıflar) alanda büyük güç sahibi olmuştur.

2. Fatih Sultan Mehmet döneminde, devletin en üst düzey yöneticilerinin (Veziriazam vb.) yetiştirildiği saray okulu hangisidir?

• A) Sahn-ı Seman Medresesi
• B) Enderun Mektebi ✓
• C) Lonca Teşkilatı
• D) Süleymaniye Medresesi

Enderun Mektebi, Topkapı Sarayı'nın içinde yer alan ve devşirme sistemiyle alınan en zeki çocukların askeri, siyasi ve idari konularda eğitildiği bir 'dahi' okuluydu. Osmanlı, en üst düzey bürokratlarını (Veziriazamlar dahil) bu okuldan seçerdi.

3. 1492'de İspanya'daki zulümden kaçan Yahudiler (Sefaradlar) hangi padişah döneminde Osmanlı topraklarına kabul edilmiştir?

• A) Fatih Sultan Mehmet
• B) Yavuz Sultan Selim
• C) Kanuni Sultan Süleyman
• D) II. Bayezid ✓

II. Bayezid, İspanya'daki Engizisyon mahkemelerinden kaçan Yahudilere kucak açmış ve onları gemilerle Osmanlı topraklarına (özellikle Selanik ve İstanbul) getirterek yerleştirmiştir. Bu, Osmanlı'nın hoşgörü politikasının (İstimalet) bir parçasıdır.

4. Osmanlı'da padişahtan sonra en yetkili kişi olan Veziriazamın (Sadrazam) konutuna ve devlet işlerinin yürütüldüğü merkeze ne ad verilir?

• A) Enderun Mektebi
• B) Bab-ı Ali ✓
• C) Topkapı Sarayı
• D) Tersane-i Amire

Bab-ı Ali ('Büyük Kapı') veya Paşa Kapısı, Veziriazamın resmi konutu ve Divan toplantıları dışındaki günlük devlet işlerinin yürütüldüğü yerdi. Zamanla tüm Osmanlı hükümetinin (bürokrasi) merkezi haline gelmiştir.

5. Barbaros Hayreddin Paşa komutasındaki Osmanlı donanmasının 1538'de Haçlı donanmasını yendiği ve _Akdeniz'de Türk hakimiyetini_ kesinleştirdiği zafer hangisidir?

• A) Cerbe Deniz Savaşı
• B) Preveze Deniz Zaferi ✓
• C) Rodos'un Fethi
• D) İnebahtı Deniz Savaşı

Preveze Deniz Zaferi (28 Eylül 1538), Barbaros Hayreddin Paşa'nın Andrea Doria komutasındaki birleşik Haçlı donanmasını (Venedik, İspanya, Papalık) yendiği savaştır. Bu zaferle Akdeniz, bir 'Türk gölü' haline gelmiş ve Osmanlı'nın denizlerdeki üstünlüğü tescillenmiştir.

6. Osmanlı Devleti'nin; I. Karesioğullarını topraklarına katması, II. Çimpe Kalesi'ni alması, III. Menteşeoğullarına son vermesi faaliyetlerinden hangileri Rumeli'ye geçişini kolaylaştırmıştır?

• A) Yalnız II
• B) Yalnız I
• C) I ve II ✓
• D) II ve III

Orhan Bey Dönemi'nde denizci bir beylik olan Karesioğullarının Osmanlı topraklarına katılması ve Osmanlının Rumeli'deki ilk toprağı olan Çimpe Kalesi'nin alınması, Osmanlının Rumeli'ye geçişini kolaylaştırmıştır. Menteşeoğulları ise Muğla ve civarında hüküm sürmüştür. Bu beyliğe son verilmesinin Rumeli'ye geçilmesine herhangi bir etkisi bulunmamaktadır.

7. Osmanlı'da Orhan Bey döneminde kurulan, I. Murad döneminde _Yeniçeri Ocağı_'nın temeli olan Kapıkulu Ocağı'nın ilk birliği hangisidir?

• A) Tımarlı Sipahiler
• B) Yaya ve Müsellemler ✓
• C) Akıncılar
• D) Azaplar

Yaya (piyade) ve Müsellem (atlı) birlikleri, Orhan Bey döneminde kurulan ilk düzenli ve maaşlı ordudur. Bu birlikler, I. Murad döneminde kurulan Kapıkulu Ocaklarının (Yeniçeri, Topçu vb.) ve Devşirme sisteminin temelini atmıştır.

8. Osmanlı Devleti'nde Şeyh Bedrettin ve Mustafa Çelebi isyanları hangi padişah döneminde ortaya çıkmıştır?

• A) I.Bayezit
• B) I.Mehmet ✓
• C) II.Murat
• D) Orhan Bey

Fetret Devri'nin getirdiği karışıklıklardan fırsat bularak kendi düşüncelerini Anadolu'da yaymak isteyen Şeyh Bedrettin ile Bizans İmparatorluğu'ndan aldığı destekle Osmanlı tahtını ele geçirmek isteyen Mustafa Çelebi, I.Mehmet Dönemi'nde isyan etmiştir.

9. Yavuz Sultan Selim'in 1515'te Dulkadiroğulları Beyliği'ne son verdiği ve _Anadolu Türk birliğini kesin olarak sağladığı_ savaş hangisidir?

• A) Mercidabık Savaşı
• B) Turnadağ Savaşı ✓
• C) Otlukbeli Savaşı
• D) Çaldıran Savaşı

Turnadağ Savaşı (1515), Yavuz Sultan Selim'in Dulkadiroğulları Beyliği'ne son verdiği savaştır. Bu, Anadolu'da kalan son Türk beyliği olduğu için, bu savaşla Anadolu Türk Siyasi Birliği (ATSB) kesin olarak sağlanmıştır.

10. Osmanlı Devleti'nin Rumeli'de (Balkanlar) fethettiği topraklara Anadolu'dan getirdiği Türkmenleri yerleştirmesi politikasına ne ad verilir?

• A) Devşirme Sistemi
• B) İskan Politikası ✓
• C) Millet Sistemi
• D) İstimalet Politikası

İskan Politikası, fethedilen (özellikle Balkanlar) topraklara Anadolu'daki göçebe Türkmenleri yerleştirerek bölgeyi Türkleştirmeyi ve İslamlaştırmayı amaçlamıştır. Aynı zamanda bu, Anadolu'daki göçebe (konar-göçer) düzenini de kontrol altına almayı sağlamıştır.

11. Beyim Bizans'a karşı nasıl bir siyasi politika izlemeliyiz? - Bizans'a karşı cihat ve gaza geleneği ile hareket edeceğiz. Halkın canına ve malına dokunmayacağız. Türkmen beyliklerinin kendi aralarındaki mücadelelerinde yer almayacağız. Dursun Fakih sen de kadı olarak Karacahisar'da adıma hutbe okut ve fakir fukaraya sadaka dağıt. Yukarıda verilen diyalog aşağıda Osmanlı padişahlarından hangisinin döneminde yaşanmıştır?

• A) Osman Bey ✓
• B) I.Murat
• C) Orhan Bey
• D) I.Bayezit

Osman Bey ile Dursun Fakih arasında geçen bu diyalogta Osman Bey'in cihat ve gaza ile hareket edileceğini, Türkmen beylikleri ile iyi geçinileceğini söylemiş, Dursun Fakih'i de Karacahisar'a kadı olarak atamıştır.

12. Osmanlı Devleti'nin Safevi Devleti (İran) ile imzaladığı _ilk resmi antlaşma_ hangisidir?

• A) Kasr-ı Şirin Antlaşması
• B) Serav Antlaşması
• C) Amasya Antlaşması ✓
• D) Ferhat Paşa Antlaşması

Amasya Antlaşması (1555), Kanuni Sultan Süleyman döneminde Safevilerle yapılan uzun savaşlar sonunda imzalanmıştır. Bu, iki devlet arasındaki ilk resmi antlaşmadır ve Doğu Anadolu'da Osmanlı hakimiyetini tanımıştır.

13. II. Bayezid döneminde, Safevi Devleti'nin propagandasıyla Anadolu'da çıkan büyük isyan hangisidir?

• A) Cem Sultan Olayı
• B) Şahkulu İsyanı ✓
• C) Celali İsyanları
• D) Şeyh Bedreddin İsyanı

Şahkulu İsyanı (1511), II. Bayezid'in son dönemlerinde, Safevi lideri Şah İsmail'in desteklediği Şii (Kızılbaş) Türkmenlerin çıkardığı büyük bir isyandır. Bu isyan, I. Selim'in (Yavuz) babasını tahttan indirmesinde etkili olmuştur.

14. Aşağıdakilerden hangisi, Osmanlı Devleti'nde 1299-1453 yılları arasında padişahlık yapanlardan biri değildir?

• A) I.Bayezit
• B) I.Selim ✓
• C) I.Mehmet
• D) I.Murat

Osmanlı Devleti'nin Kuruluş Dönemi'nde sırayla; Osman Bey, Orhan Bey, I.Murat, I.Bayezit, I.Mehmet ve II.Murat padişahlık yapmıştır. I.Selim ise 1512-1520 yılları arasında (XVI.yüzyıl) Osmanlı Devleti'nde padişahlık yapmıştır.

15. Osmanlı Devleti'nin Balkanlarda fethettiği topraklardaki halka din ve vicdan hürriyeti tanıdığı, adil davrandığı _hoşgörü politikasına_ ne ad verilir?

• A) İstimalet Politikası ✓
• B) Tımar Politikası
• C) Devşirme Politikası
• D) İskan Politikası

İstimalet ('meylettirme', 'gönül alma'), Osmanlı'nın fethettiği bölgelerdeki gayrimüslim halka adaletli ve hoşgörülü davranarak, onların vergilerini azaltarak devlete olan bağlılıklarını artırma politikasıdır. Bu, fetihleri kolaylaştırmıştır.

16. Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti'nin kuruluş döneminde (XIV. yüzyıl) kısa sürede büyüyüp gelişmesinde etkili olan durumlardan biri değildir?

• A) Fethedilen yerlerde istimalet politikasını uygulaması
• B) Anadolu beyliklerinin Osmanlı sultanını halife olarak tanıması ✓
• C) Gaza ve cihat politikasını benimsemesi
• D) Anadolu'daki diğer Türk beylikleriyle ilk dönemlerde iyi ilişkiler kurması

Osmanlı Devleti'nin kısa sürede büyümesinde; ahilerin desteği, fethedilen yerlerde uygulanan hoşgörü (istimalet) ve iskan politikaları, gaza ve cihat anlayışıyla yönünü Batı'ya (Bizans'a) çevirmesi ve bu sayede Anadolu beylikleriyle ilk dönemlerde çatışmaya girmemesi etkili olmuştur. Ancak B seçeneğindeki ifade yanlıştır. Halifelik makamı kuruluş döneminde (XIV. yüzyıl) değil, çok daha sonra yükselme döneminde (1517 Ridaniye Savaşı sonrasında) Yavuz Sultan Selim ile birlikte Osmanlı Devleti'ne geçmiştir.

17. Yavuz Sultan Selim'in _Mısır Seferi_'nin (1517) en önemli _dini_ sonucu nedir?

• A) Doğu Akdeniz'de hakimiyetin güçlenmesi
• B) Baharat Yolu'nun ele geçirilmesi
• C) Halifeliğin ve Kutsal Emanetlerin Osmanlı'ya geçmesi ✓
• D) Venediklilerin Kıbrıs için ödediği verginin Osmanlı'ya geçmesi

Mısır'ın fethiyle, Memlük himayesindeki Abbasi Halifesi İstanbul'a getirilmiştir. Halifelik makamı ve Kutsal Emanetler (Hz. Muhammed'in hırkası, kılıcı vb.) Osmanlı hanedanına geçmiştir. Böylece Yavuz, ilk Osmanlı Halifesi olmuştur.

18. Osmanlı Devleti'nde 1402 Ankara Savaşı'nın hemen ardından başlayıp Fetret Devri'nin sonuna kadar, taht mücadelesine girişen şehzadeler arasında aşağıdakilerden hangisi bulunmaz?

• A) Mehmet Çelebi
• B) Süleyman Çelebi
• C) Mustafa Çelebi ✓
• D) Musa Çelebi

Yıldırım Bayezit'in Ankara Savaşı'nda Timur'a esir düşmesi ve çok kısa bir süre sonra da vefat etmesi üzerine Yıldırım'ın oğulları Musa, Süleyman, Mehmet ve İsa Çelebi arasında taht kavgaları başlamıştır. Yıldırım Bayezit'in diğer oğlu Mustafa Çelebi ise Timur tarafından esir olarak götürüldüğü için savaşın hemen ardından başlayan taht mücadelesinde yer almamıştır.

19. Osmanlı'da devletin mali işlerinden (gelir ve giderler, bütçe) sorumlu olan _Divan-ı Hümayun_ üyesi kimdir?

• A) Defterdar ✓
• B) Reis'ül Küttab
• C) Nişancı
• D) Kazasker

Defterdar, Osmanlı Devleti'nin 'Maliye Bakanı' konumundaydı. Hazineyi yönetir, bütçeyi hazırlar, gelir ve gider kayıtlarını (Tımar sistemi dahil) tutardı. Anadolu ve Rumeli Defterdarı olmak üzere iki ana defterdar vardı.

20. Osmanlı tarihinde 1402'den 1413 yılına kadar süren ve taht kavgalarıyla geçen döneme ne isim verilmiştir?

• A) Tanzimat Dönemi
• B) Büyük Kaçgun
• C) Fetret Devri ✓
• D) Nizâm-ı Cedit

1402 Ankara Savaşı'ndan sonra Yıldırım Bayezit'in oğulları arasında taht kavgaları başladı. 11 yıl devam eden bu taht mücadeleleri Osmanlı Devleti'ne Anadolu ve Balkanlar'da sıkıntılı bir süreç yaşattığı için 1402-1413 yılları arasına 'Fetret Devri' adı verilmiştir.

21. Osmanlı Devleti ile Bizans İmparatorluğu arasında 1302 yılında yapılan ilk savaş aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Varna
• B) Pelekanon
• C) Koyunhisar ✓
• D) I.Kosova

1302 yılında Bursa tekfurunun öncülüğünde birleşen Rum tekfurları, Bizans'tan aldıkları yardımlarla Osman Bey'i yöreden atmak için harekete geçmişlerdir. Koyunhisar'da yapılan ilk Osmanlı-Bizans Savaşı'nı ise Osmanlı Devleti kazanmıştır. Kazanılan zaferle Osmanlıya İzmit yolu açılmıştır.

22. Osmanlı Devleti'nde padişahın mutlak vekili olan ve '_Padişahın mührünü_ (Mühr-i Hümayun) taşıyan en yetkili devlet adamı kimdir?

• A) Defterdar
• B) Nişancı
• C) Şeyhülislam
• D) Veziriazam ✓

Veziriazam (Sadrazam), padişahtan sonra devletin en yetkili kişisiydi. Divan-ı Hümayun'a başkanlık eder (Fatih'ten itibaren), padişahın mührünü taşır ve 'Serdar-ı Ekrem' unvanıyla padişahın yerine ordunun başında sefere çıkardı.

23. Osmanlı'da padişahın tahta çıkmasıyla birlikte Kapıkulu askerlerine (özellikle Yeniçerilere) dağıttığı ikramiyeye ne ad verilir?

• A) Tımar
• B) İltizam
• C) Cülus Bahşişi ✓
• D) Ulufe

Cülus ('tahta çıkma') bahşişi, her padişah değişikliğinde Yeniçerilere ve diğer Kapıkulu askerlerine dağıtılan bir ikramiyeydi. Bu uygulama ilk olarak Yıldırım Bayezid döneminde başlamış, Fatih döneminde yasallaşmıştır. (Ulufe ise onların 3 ayda bir aldıkları maaştır).

24. Kanuni Sultan Süleyman döneminde (1529) olumsuz hava koşulları ve ordunun hazırlıksızlığı nedeniyle başarısız olunan sefer hangisidir?

• A) Alman Seferi
• B) I. Viyana Kuşatması ✓
• C) Malta Kuşatması
• D) Nahçıvan Seferi

Kanuni, Mohaç zaferinden sonra Avusturya Arşidükü Ferdinand'ın Macar tahtında hak iddia etmesi üzerine Avusturya'nın başkenti Viyana'yı 1529'da kuşatmıştır. Ancak kışın yaklaşması ve ağır topların getirilmemesi nedeniyle kuşatma kaldırılmıştır.

25. 'Benim altınla doldurduğum hazineyi, torunlarımdan her kim doldurabilirse kendi mührüyle mühürlesin, aksi halde Hazine-i Hümayun benim mührümle mühürlensin' diyen padişah kimdir?

• A) Fatih Sultan Mehmet
• B) Kanuni Sultan Süleyman
• C) II. Bayezid
• D) Yavuz Sultan Selim ✓

Yavuz Sultan Selim, 8 yıllık kısa saltanatında (özellikle Mısır Seferi sonrası) devlet hazinesini ağzına kadar doldurmuştur. Bu vasiyeti, kendisinden sonra hiçbir padişah hazineyi o kadar dolduramadığı için tutulmuş ve hazine kapısı Osmanlı yıkılana kadar Yavuz'un mührüyle mühürlenmiştir.