Altın Test 46

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sözde özne kullanılmıştır?

• A) Başarıya ulaşmak isteyen insanlar her zaman planlı çalışmalıdır.
• B) Toplumsal kurallara uyum sağlamak huzurlu bir yaşamın anahtarıdır.
• C) Okullarda öğrencilere çevre bilinci aşılanmalıdır. ✓
• D) Deneyimlerinizi genç meslektaşlarınızla paylaşmaktan çekinmeyin.
• E) Evinizi daha düzenli kılmak için bazı alışkanlıklar edinebilirsiniz.

C seçeneğindeki 'aşılanmalıdır' yüklemi edilgen çatılıdır. Aşılanması gereken ne? 'çevre bilinci' (sözde özne). Eylemi gerçekleştiren gerçek kişi/özne belli olmadığı için bu özne sözde öznedir. Diğer seçeneklerdeki eylemler ise etken çatılı olup özneleri etkendir. Doğru cevap C seçeneğidir.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soru anlamı soru sıfatıyla sağlanmıştır?

• A) Mükemmel bir şiir yazmak mümkün müdür?
• B) Neredeki masayı boyamamızı istediniz? ✓
• C) Ne bekleşip duruyorsunuz kapının önünde?
• D) Sözlerinizi nasıl değerlendirmeliyiz?
• E) Âlim Bey hanginizi çağırdı görüşmek için?

B seçeneğinde “neredeki” sözcüğü “masa” adını soru yoluyla belirtmiştir. Bu nedenle soru anlamı sıfatla sağlanmıştır. Doğru cevap B seçeneğidir.

3. (I) Bir yazınsal metni sağlıklı yorumlayabilmek adına öncelikle onun anlamsal katmanlarını çözümlemek mecburiyetindeyiz. (II) Anlam dediğimiz şey; iletişim sürecinde mesajın okur zihninde harekete geçirdiği tüm hissi, fikri ve düşsel yansımaların toplamıdır. (III) Bu zihinsel etkileşimin kurulabilmesi için iletişim sürecini oluşturan bileşenlerin tamamının kusursuz işlemesi gerekir. (IV) Nitekim anlamı, iletişimi kuran ögelerin ortaklaşa yarattığı o genel hava belirler. (V) Kaynağın sunduğu mesajın belirsiz olması veya alıcının bunu kavrayamaması durumunda bilgi akışı tamamen durur. Bu parçada numaralanmış cümlelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi _yanlıştır_?

• A) I. cümlede metne dönük değerlendirmenin yapılabilmesinin koşulu dile getirilmiştir.
• B) II. cümlede üzerinde durulan bir kavramın tanımı yapılmıştır.
• C) III. cümlede bir metnin okuyucuyu etkilemesinin sonuçları üzerinde durulmuştur. ✓
• D) IV. cümlede bir önceki cümlede dile getirilen düşüncenin gerekçesine yer verilmiştir.
• E) V. cümlede iletişimin kesintiye uğramaması için önemli olan unsurlara değinilmiştir.

III. cümlede 'etkileşimin kurulabilmesi için bileşenlerin kusursuz işlemesi gerektiği' belirtilmiştir. Bu durum, okuyucunun etkilenmesinin bir 'sonucu' değil, aksine etkileşimin gerçekleşebilmesinin 'ön koşulu'dur. Dolayısıyla C seçeneğindeki yargı yanlıştır. Doğru cevap C seçeneğidir.

4. Edatlar isim çekim eki aldığında ad görevinde kullanılabilir. Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde edat adlaşmıştır?

• A) Endişelenmesine rağmen belli etmemeye çalışıyordu ama faydasızdı.
• B) İşlerin bu kadarını hallettik, bundan sonrası hiçbirimizin gözünü korkutmuyor. ✓
• C) Uçsuz bucaksız denizlerde kürek sallamanın bana göre bir iş olmadığını anlamıştım.
• D) Kardeşim gittiğinden beri evimize ağır bir sessizlik çökmüştü.
• E) Sınıfa yeni gelen çocuk, arkadaşlarının güvenini kazanmak için çırpınıyordu âdeta.

B seçeneğinde “sonra” edatı iyelik eki alarak “sonrası” biçiminde adlaşmıştır. Diğer seçeneklerde edatlar adlaşmış biçimde kullanılmamıştır. Doğru cevap B seçeneğidir.

5. Fırat ve Dicle’nin can verdiği _Kuzey Mezopotamya_ (I) düzlüklerinde kurulan bu kadim kent, tarih ve medeniyetin beşiğidir. Şehri çevreleyen surlar, kubbeli evleri ve _tarihî_ (II) kalesiyle ziyaretçileri büyüler. Eski dönemlerde _Ay, Güneş ve gezegenlerin_ (III) kutsal sayıldığı bölge, köklü astronomi çalışmalarının da merkezidir. _İlkçağ'dan_ (IV) beri bilimsel birikimiyle tanınan bu topraklarda kurulan köklü _Harran Üniversitesinde_ (V) dünyaca ünlü bilginler yetişmiştir. Bu parçada numaralanmış sözlerin hangisinde _yazım yanlışı vardır_?

• A) I
• B) II
• C) III
• D) IV ✓
• E) V

IV numaralı 'İlkçağ'dan' ifadesinin yazımı yanlıştır. Tarihsel dönem, çağ ve çağ adları her zaman ayrı ve büyük harflerle yazılmalıdır. Dolayısıyla bu kelimenin 'İlk Çağ'dan' şeklinde ayrı yazılması gerekirdi. Bitişik yazılarak yazım hatası yapılmıştır. Doğru cevap D seçeneğidir.

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcükte mecazımürsel (ad aktarması) vardır?

• A) Bu tatilde baştan sona _Nurettin Topçu’yu_ okuyacağım. ✓
• B) Yaz tatilinde _okulumuz_ baştan aşağı boyanmış.
• C) Salona _ayakkabını_ çıkarmadan girmemelisin.
• D) Mezuniyet töreni için _sınıfımızı_ özenle süsledik.
• E) _Sobanın_ içindeki kalın odunları hızlıca tutuşturdu.

A seçeneğindeki 'Nurettin Topçu'yu okumak' ifadesinde yazarın kendisi değil, yazar-eser ilişkisiyle onun kaleme aldığı kitaplar kastedilmiştir. Bu benzetme amacı gütmeden yapılan kelime aktarımına mecazımürsel (ad aktarması) denir. Diğer seçeneklerde ad aktarması yoktur. Doğru cevap A seçeneğidir.

7. “Sular karardı… Yüzün _perde perde_ solmakta / Kızıl havaları seyret ki akşam olmakta.” Bu dizelerdeki altı çizili ikilemenin cümleye kattığı anlam aşağıdakilerin hangisinde vardır?

• A) Büklüm büklüm saçları vardı o güzelin.
• B) Çığlıklar gökyüzünü uçtan uca sardı o gece.
• C) Velhasıl o eski hayal duruyor yerli yerinde.
• D) Dalga dalga yayılan ses bütün şehri dolaştı.
• E) Sessizce, yavaş yavaş ilerliyorlardı uzun bir yolda. ✓

Dizelerdeki 'perde perde' ikilemesi, aşama aşama, yavaş yavaş, azar azar anlamı katmaktadır. B seçeneğinde geçen 'yavaş yavaş' ikilemesi bu anlamı doğrudan karşılar. Doğru cevap E seçeneğidir.

8. Anadolu’da dolaşan gezginler, karşılaştıkları doğal, kültürel ve tarihî zenginliklerden etkilenir. Türkiye’yi ve Türk-İslam kültürünü tanımak isteyenlerin yolu mutlaka Selçuklu eserlerine de düşer. Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası, Konya’daki Karatay Medresesi, Ahlat’taki Selçuklu Mezarlığı, Alanya’daki tersane ve Aksaray’daki Sultanhanı gibi birçok yapı, Anadolu’da inşa edilmiş mimari şaheserler olarak hayranlık uyandırır. Selçuklular, matematikle statiği; mimarlıkla estetiği buluşturan bu eserlerin ayrıntılarında taş ustalığının ve çinilerdeki mavinin güzelliğinin sırrına ermişlerdir. Konya’daki Karatay Medresesi, İnce Minareli Medrese, Erzurum’daki Çifte Minareli Medrese ve Sivas’taki Gök Medrese gibi yapıların taç kapıları, içeri girildiğinde karşılaşılacak görkemli güzelliğin habercisi gibidir. Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisine yer verilmemiştir?

• A) Örneklemeye
• B) Açıklamaya
• C) Karşılaştırmaya ✓
• D) Betimlemeye
• E) Deyimlere

Parçada Selçuklu eserleri örneklerle açıklanmış ve yapılar betimlenmiştir. “Sırrına ermek” gibi deyimsel kullanımlar da vardır. Ancak iki varlık ya da durum arasında belirgin bir karşılaştırma yapılmamıştır. Doğru cevap C seçeneğidir.

9. Bir süredir sanat dünyasında sinemanın durağanlığından bahsediliyor. Sinemanın amacının dışına saptığı, bu durumdan ancak kendini tekrarlamaktan vazgeçerek kurtulabileceği dile getiriliyor. Sinemanın uzun zaman önce girdiği bu çıkmaz yoldan, sadece sinemanın geleceğine dair ciddi kaygılar taşıyan sanatçıların çabalarıyla kurtulabileceği belirtiliyor. Bu parçaya göre, yazarın sinema için çıkmaz yol dediği durum aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Teknolojik yeniliklere ayak uyduramaması
• B) Toplumsal konulara yer verilmemesi
• C) Diğer sanatlar kadar ilgi görmemesi
• D) Birbirinin kopyası ürünlerin ortaya konması ✓
• E) Ürünlerin izleyici kaygısı güdülmeden üretilmesi

Parçada sinemanın içine girdiği durağanlık durumundan kurtulmasının 'kendini yinelemeyi (tekrarlamayı) bırakmasıyla' mümkün olacağı söylenmiştir. Dolayısıyla sinema için 'çıkmaz yol' olarak ifade edilen durum, özgünlükten uzaklaşılarak birbirinin kopyası olan (kendini tekrarlayan) ürünlerin üretilmesidir. Doğru cevap D seçeneğidir.

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalama yanlışı _yapılmamıştır_?

• A) Şirketin durumunu görüşmek için Selim Bey’le 10:30’da rıhtımda buluşacaktık.
• B) Bu konağa -konak demeye de bin şahit ister ya- yerleşip dinlenmeye karar verdik. ✓
• C) Öğretmen sınıftaki Ahmet’lerin ayağa kalmalarını isteyince sınıfta bir uğultudur koptu.
• D) Sevgi konusunda Sait Faik’e kulak verelim: ‘Bir insanı sevmekle başlar her şey.’
• E) Bahadır Karakoç (Abdürrahim Karakoç’un (1932-2012) ağabeyi) halk şiirinin kuvvetli temsilcilerindendi.

B seçeneğinde ara söz kısa çizgilerle doğru ayrılmıştır. Diğer seçeneklerde tırnak, kesme, tarih yazımı veya saat yazımıyla ilgili noktalama yanlışları vardır. Yeni sıralamada doğru cevap B seçeneğidir.

11. Karanlık çöktüğü için aşağıdan akan derenin uğultusu daha çok geliyordu. Kalkıp yürümeye başladık. Güneş batmış, bulunduğumuz yer, yerini aniden artan serin rüzgârlara bırakmıştı. Kazdağı’nın bu yamacında saatlerce sürecek akşam başlamıştı. Yukarıdaki parçanın anlatımı için aşağıdakilerden hangisi _söylenemez_?

• A) Tartışmacı anlatıma başvurulmuştur. ✓
• B) Öyküleyici anlatım kullanılmıştır.
• C) Görsel öğelere yer verilmiştir.
• D) İşitme duyusundan yararlanılmıştır.
• E) Dokunma duyusundan yararlanılmıştır.

Parçada bir olay akışı verilmiş ('yürümeye başladık' - öyküleme), karanlığın çökmesi ve güneşin batması görselleştirilmiş (görsel öge), derenin uğultusu işitilmiş (işitsel öge) ve serin rüzgar hissedilmiştir (dokunsal öge). Ancak yazar okuyucuyla bir fikir tartışmasına girmemiş, tartışmacı anlatıma başvurmamıştır. Doğru cevap A seçeneğidir.

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı vardır?

• A) Kışın ortasında da dondurma mı yenirmiş?
• B) Ben seni hiçbir zaman sevmedim ki.
• C) Anadolu şoförlerinin birçoğunda ben böyle gün görmüş, durumuna göre para harcamış eski kibarlar havası gördüm. ✓
• D) Yüzyılların ötesinden gelen bu bilge ses Yunus Emre'dir.
• E) Ha deyince hemen olmuyor bazı işler.

A seçeneğindeki 'gün görmüş' sözcüğü mecazlaşarak 'görgülü, tecrübeli, çok yaşamış' anlamında kullanıldığı için TDK kuralları uyarınca birleşik yazılmalıdır ('güngörmüş'). Cümlede ayrı yazılması yazım hatasıdır. Doğru cevap C seçeneğidir.

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı yapılmıştır?

• A) Bilmezler ki güneş doğduğunda diğer zayıf ışıkların tümü gölgelenecektir.
• B) Evvelki gece sağnak yağmur başlayınca sokaktaki insanlar sevinçten göbek atıyordu. ✓
• C) Fiyat olarak uygun olması bakımından çokça tercih edilen zeytinyağını plastik şişede saklama alışkanlığı sağlık açısından ne tür tehlikeler barındırıyor?
• D) Bu dükkâna girdiğimiz vakit son derece güler yüzlü ve dostane bir şekilde karşılandık.
• E) Konu ile ilgili uyarılarda bulunarak pet şişelerin sağlık açısından birer tehdit olduğunu belirtti.

Evvelki gece sağanak yağmur... cümlesindeki 'sağnak' sözcüğünün doğru yazılışı TDK sözlüğüne göre 'sağanak' şeklindedir. Kelimenin eksik ünlüyle yazılması yazım yanlışıdır.

14. Aşağıdakilerin hangisinde ad tamlamasının arasına ötekilerden farklı türde bir sözcük girmiştir?

• A) Hayatımızın renkli dakikaları ne de çabuk geçti.
• B) Onun yaşlı babası dün akşam buraya geldi.
• C) Benim bile haberim yoktu bu beklenmedik gelişmeden. ✓
• D) Komşunun küçük bahçesi dün gece talan edilmiş.
• E) Onun yeşil gömleğini bu sabah ben giymiştim.

A, B, C ve E seçeneklerindeki isim tamlamalarının arasına sıfatlar girmiştir ('yaşlı', 'renkli', 'küçük', 'yeşil'). D seçeneğinde ise 'benim haberim' belirtili isim tamlamasının arasına 'bile' bağlacı (edat/bağlaç türü) girmiştir. Doğru cevap C seçeneğidir.

15. “Toplantı için _hemen hemen_ tüm üyeleri tek tek aradım.” Bu cümledeki altı çizili sözün cümleye kattığı anlam aşağıdakilerin hangisinde vardır?

• A) Biz görüşmeyeli aşağı yukarı beş yıl oldu. ✓
• B) Neredeyse tanıdık biri sanıp ona selam verecektim.
• C) Dikkatsizlik yüzünden az kalsın elimi kesiyordum.
• D) O, bugün işe gelmeyecek gibi duruyor.
• E) Bu konuda az çok biz de bir şeyler biliyoruz.

'Hemen hemen' ikilemesi, 'yaklaşık olarak, aşağı yukarı, tam olmasa da ona çok yakın' anlamı katar. A seçeneğinde geçen 'aşağı yukarı beş yıl oldu' cümlesindeki 'aşağı yukarı' sözü bu yaklaşık değer anlamını tam olarak karşılar. Doğru cevap A seçeneğidir.

16. Geçtiğimiz günlerde yeni projesini tanıttıktan sonra yaptığı açıklamalarla sinema dünyasında büyük bir yankı uyandıran ünlü yönetmen, önümüzdeki ay düzenlenecek olan uluslararası film festivaline jüri üyesi olarak davet edildiğini açıkladı. Bu cümledeki ögelerin doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?

• A) Özne - belirtili nesne - yüklem ✓
• B) Özne - zarf tümleci - belirtili nesne - yüklem
• C) Özne - zarf tümleci - yer tamlayıcısı – belirtili nesne - yüklem
• D) Zarf tümleci - özne - belirtili nesne - yüklem
• E) Zarf tümleci - özne - zarf tümleci - belirtili nesne - yüklem

Cümlenin yüklemi 'açıkladı' fiilidir. Açıklayan kim? -> 'Geçtiğimiz günlerde yeni projesini tanıttıktan sonra yaptığı açıklamalarla sinema dünyasında büyük bir yankı uyandıran ünlü yönetmen' (Özne). Neyi açıkladı? -> 'önümüzdeki ay düzenlenecek olan uluslararası film festivaline jüri üyesi olarak davet edildiğini' (Belirtili nesne). Bu durumda cümlenin öge sıralanışı 'Özne - belirtili nesne - yüklem' şeklindedir. Doğru cevap A seçeneğidir.

17. Aşağıdaki dizelerin hangisinde fiilimsi durum zarfı görevinde kullanılmıştır?

• A) Bir erik ağacı tepeden tırnağa donanır Deliler gibi dönmeğe başlar
• B) Biz mi yalnızdık, durmadan yağmur yağardı Üşür müydük narçiçekleri ürperirken ✓
• C) Ama geyikli geceyi bulmadan önce Hepimiz çocuklar gibi korkuyorduk
• D) Ulur aya karşı kirli çakallar Ürkek ürkek bakar tavşanlar dağa
• E) Dünyada sevilmiş ve seven nafile bekler; Bilmez ki, giden sevgililer dönmeyecekler.

B seçeneğinde “durmadan” zarf-fiili “yağardı” eyleminin nasıl gerçekleştiğini bildirir. Bu nedenle durum zarfı görevindedir. Doğru cevap B seçeneğidir.

18. Aşağıdakilerin hangisinde ikileme ötekilerden farklı bir görevde kullanılmıştır?

• A) Onuncu soruyu zar zor çözüp sınavımı tamamladım.
• B) Uzak yakın bütün akrabalarımızla o mutlu günümüzde toplanmıştık. ✓
• C) Arkadaşım yalan yanlış konuşup kendisini zor durumda bırakmıştı.
• D) En ufak bir işi bitirmek için bile geceli gündüzlü çalışırdı.
• E) Çamura bata çıka tarlaya girip çeltik hasadına başladık.

A, C, D ve E seçeneklerindeki ikilemeler eylemi durum bakımından belirtir. B seçeneğindeki “uzak yakın” ise “akrabalar” adını belirttiği için sıfat görevindedir. Doğru cevap B seçeneğidir.

19. Türk mutfağının bir alt kümesi olmaktan ziyade farklı bir yorumu, görece muadili olan Konya mutfağı hem coğrafi konum hem de kültürel ve tarihî özellikleri nedeniyle Anadolu’nun mizanı; doğu/batı, kuzey/güney rotalarının kavşak noktasıdır. Mevlevi adap ve erkânını mutfak kültürüne taşıyan Konya mutfağı, yemeğin sadece yemekten ibaret olmadığını; bir yaşam biçimi ve hayat felsefesi olduğunu bize çağlar ötesinden duyurur. İhtiva ettiği mutfak mimarisi, araç gereçleri, yemek çeşitleri, pişirme yöntemleri, sofra düzenleri, servis usulleri, kış için hazırlanan özel erzak çeşitliliği ile nevi şahsına münhasır bu kültür; temaşa edenin dimağında bereketi ve lezzeti harmanlayarak çok özel bir tat bırakır. Bu parçadan Konya mutfağı ile ilgili, I. Yapılmasından sunumuna kadar kendine özgü olduğu II. Bünyesini oluşturan en önemli ögenin Mevlevilik olduğu III. Anadolu’nun en eski mutfak kültürü olarak anıldığı yargılarından hangileri çıkarılabilir?

• A) Yalnız I. ✓
• B) Yalnız II.
• C) Yalnız III.
• D) I ve II.
• E) I ve III.

Parçada Konya mutfağının yemek çeşitlerinden sofra düzenine, araç gereçlerinden servis usullerine kadar kendine özgü olduğu anlatılır. Mevlevilik önemli bir etki olarak geçse de en önemli unsur olduğu ya da en eski mutfak olduğu söylenmez. Doğru cevap A seçeneğidir.

20. Bozlak, bir uzun havadır. İçte büyüyen yangının sese dönüşmesi, derdi olanların acısını haykırmasıdır. Bozlakların da bir söyleyeni, bir düzeni vardır; Dede Korkut’ta, Divanu Lügati’t-Türk’te izlerine rastlanır. “Arap atlar yakın eder ırağı / Yüce dağdan aşan yollar bizimdir” diyen Avşar bozlağı insanı yollara düşürür. “Durur durur yâr göğsünü geçirir / Yoksa bugün ayrılığın günü mü?” diyen Türkmen bozlağı ise dinleyenin içini yakar. “Aydost” diye diye kırat sırtında Şekerdağı’nı dolansa da gelip yüreğe yerleşir. Acılar gönülde demlenir, söz olur: “Su yolunda bacılar / Zalım poyraz gıcım gıcım gıcılar.” Gönül gamlanır, acısını dağa taşa pay eder. Bu parçanın dil ve anlatımıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi _söylenemez_?

• A) Anlatım deyimlerle güçlendirilmiştir.
• B) Alıntılara yer verilmiştir.
• C) Benzetmeden yararlanılmıştır. ✓
• D) Tanımlama yapılmıştır.
• E) Kişileştirme vardır.

Parçada bozlak tanımlanmış, alıntılar yapılmış, deyimlerden ve kişileştirmeden yararlanılmıştır. Ancak açık bir benzetme örneği belirgin değildir. Bu yüzden söylenemeyecek yargı C seçeneğidir.