İslamiyet Öncesi Türk Tarihi-İlk ve Orta Çağda Türk Dünyası
1 soruluk gerçek sınav dağılımı
- Asya Hun Devleti
- Göktürkler
- Uygurlar
- Diğer Türk Devletleri ve Toplulukları
İslamiyet Öncesi Türk Tarihi
KPSS Tarih testinde İslamiyet öncesi Türk tarihi, özellikle Hunlar, Göktürkler, Uygurlar ve Türk kültürüne ait özellikler üzerinden sıkça sorulur. İşte hap bilgiler:
1. Orta Asya'da Kurulan İlk Türk Devletleri
- İlk Türk devletleri bozkır kültürüne dayalıdır, göçebe yaşam hâkimdir.
- Ordu-millet anlayışı gelişmiştir, kadınlar devlet yönetiminde söz sahibidir.
- Başlıca devletler: Asya Hunları, Göktürkler, Uygurlar, Avarlar, Kırgızlar, Peçenekler.
2. Asya Hun Devleti (MÖ 220 - MS 216)
- Bilinen ilk Türk devletidir.
- Kurucusu Teoman’dır.
- En güçlü dönemi Mete Han zamanında yaşanmıştır.
- Onluk sistemli düzenli orduyu Mete Han kurmuştur.
- Çin’e karşı en büyük tehdit olmuş, Çin Seddi bu yüzden yapılmıştır.
3. Kavimler Göçü ve Avrupa Hun Devleti (MS 375-469)
- 375’te Hunların batıya göçüyle Kavimler Göçü başlamıştır.
- Avrupa’nın siyasi, sosyal ve kültürel yapısı değişmiştir (Feodalite ortaya çıktı, Roma İmparatorluğu ikiye ayrıldı).
- Avrupa Hun Devleti’ni kuran Balamir’dir.
- En ünlü hükümdarı Attila’dır (Tanrının Kırbacı).
4. Göktürk Devleti (552-630)
- Türk adıyla kurulan ilk devlettir.
- Kurucusu Bumin Kağan’dır.
- Merkezi Ötüken’dir.
- İpek Yolu hâkimiyeti için Çin ve Sasani ile mücadele edilmiştir.
- Çin entrikaları sonucu ikiye ayrılmıştır (Doğu-Batı).
5. II. Göktürk Devleti (682-745)
- Kutluk (İlteriş) Kağan tarafından kurulmuştur.
- Bilge Kağan, Kültigin ve Vezir Tonyukuk dönemin önemli şahsiyetleridir.
- Orhun Abideleri dikilmiştir (Türk tarihinin ilk yazılı belgeleri).
- Devletin en parlak dönemi Bilge Kağan zamanıdır.
6. Uygur Devleti (744-840)
- Kutluk Bilge Kül Kağan tarafından kurulmuştur.
- Maniheizm ve Budizm dinlerini benimsediler.
- Yerleşik hayata geçen ilk Türk topluluğudur.
- Türk tarihinde ilk kez kâğıt, matbaa, resim, minyatür ve mimari gelişmiştir.
- Kültürel açıdan en gelişmiş Türk topluluğu olmuştur.
7. Diğer Türk Devletleri
- Avarlar: İstanbul’u kuşatan ilk Türk topluluğu.
- Kırgızlar: Manas Destanı’nı oluşturmuşlardır.
- Peçenekler: Bizans ordusunda paralı askerlik yapmışlardır.
- Hazarlar: Museviliği benimseyen ilk Türk devleti.
- Sibirler: Adını Sibirya’ya vermişlerdir.
8. İslamiyet Öncesi Türk Kültürü
- Toplumsal yapı: Oğuş (aile), Urug (boy), Bod (boylar birliği), Budun (millet).
- Devletin yönetim merkezi Ötüken’dir (kutlu merkez).
- Hükümdarlık sembolleri: Taht, tuğ, yay, kotuz.
- Din: Gök Tanrı inancı hâkimdir.
- Hukuk: Yazısız töre kuralları geçerlidir.
- Ordu: Onluk sistem, sürekli ordu, kadın-erkek eşitliği.
- Ekonomi: Hayvancılık, tarım ve İpek Yolu ticareti.