Kurtuluş Savaşı
2 soruluk gerçek sınav dağılımı
- Hazırlık Dönemi (Genelgeler, Kongreler)
- TBMM'nin Açılması
- Cepheler (Doğu, Güney, Batı)
- Mudanya ve Lozan Antlaşmaları
Kurtuluş Savaşı Hazırlık Dönemi
KPSS Tarih testinde Kurtuluş Savaşı hazırlık dönemi, Mondros Ateşkesi’nden TBMM’nin açılmasına kadar geçen süreçte işgaller, kongreler ve Misak-ı Milli üzerinden sorulmaktadır.
1. Mondros Ateşkes Antlaşması
- 30 Ekim 1918’de imzalandı.
- Osmanlı fiilen sona erdi, İtilaf Devletleri işgale başladı.
- 7. Madde → İtilaflar güvenliklerini tehdit eden yeri işgal edebilecek.
- 24. Madde → Doğu Anadolu’da Ermeniler için manda ve himaye tehlikesi.
- Osmanlı orduları terhis edildi, limanlar ve demiryolları denetim altına alındı.
2. İşgaller ve Tepkiler
- İzmir 15 Mayıs 1919’da Yunanlılar tarafından işgal edildi.
- İzmir işgali, halkın topyekûn direnişe geçmesine sebep oldu.
- Halk direnişi için Kuva-yi Milliye birlikleri kuruldu.
- İşgallere karşı mitingler düzenlendi (Sultanahmet, Fatih mitingleri).
3. Mustafa Kemal'in Anadolu'ya Geçişi
- 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun’a çıktı (19 Mayıs 1919).
- Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919) → İşgallere karşı mitingler düzenlenmeli.
- Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919) → Kurtuluşun millete mal edileceği açıklandı.
- Amasya Genelgesi, milli mücadelenin programı niteliğindedir.
4. Kongreler Dönemi
- Erzurum Kongresi (23 Temmuz 1919) → İlk defa bölgesel kararlar alındı; Temsil Heyeti ilk kez 9 kişilik ve bölgesel nitelikte oluşturuldu.
- Sivas Kongresi (4 Eylül 1919) → Milli mücadele tek çatı altında birleşti; Erzurum'da kurulan Heyet-i Temsiliye tüm yurdu temsil edecek şekilde genişletildi.
- Balıkesir ve Alaşehir Kongreleri → Batı Anadolu direnişi için toplanmıştır.
5. Misak-ı Milli
- 28 Ocak 1920’de Son Osmanlı Mebusan Meclisi’nde kabul edildi.
- Mondros imzalandığında işgal altında olmayan topraklar vatan kabul edildi.
- Kapitülasyonlar reddedildi.
- Türk çoğunluğun yaşadığı yerler Türkiye sınırlarına dahil edildi.
- Boğazlar Türk egemenliğinde kalacaktı.
6. TBMM'nin Açılması
- İstanbul’un 16 Mart 1920’de işgali üzerine Ankara’da TBMM açıldı (23 Nisan 1920).
- Egemenlik millete geçti, ulusal irade hâkim kılındı.
- Meclis yasama, yürütme ve yargı yetkilerini elinde topladı.
- Hıyanet-i Vataniye Kanunu çıkarıldı, İstiklal Mahkemeleri kuruldu.
Kurtuluş Savaşı Muharebeleri
KPSS Tarih testinde Kurtuluş Savaşı muharebeleri, cepheler ve kazanılan zaferler üzerinden çok sık sorulur. Özellikle İnönü, Sakarya ve Büyük Taarruz’un sonuçları kritik öneme sahiptir.
1. Doğu Cephesi
- Ermenilere karşı açıldı.
- Kazım Karabekir komutasındaki Türk ordusu başarılı oldu.
- Gümrü Antlaşması (1920) ile Ermenistan TBMM’yi tanıyan ilk devlet oldu.
- Doğu sınırı kesinleşti.
2. Güney Cephesi
- Fransızlar ve Ermenilere karşı mücadele edildi.
- Maraş, Antep ve Urfa halkı direniş gösterdi (Kuva-yi Milliye).
- Sakarya Zaferi’nden sonra Fransa ile Ankara Antlaşması (1921) yapıldı.
- Antep’e “Gazi”, Maraş’a “Kahraman”, Urfa’ya “Şanlı” unvanı verildi.
3. Batı Cephesi
- Yunanlılara karşı açıldı.
- Başlangıçta Kuvayı Milliye mücadelesi yürütüldü.
- Sonrasında düzenli ordu kuruldu.
- Kurtuluş Savaşı’nın en kritik cephesi oldu.
4. I. İnönü Savaşı
- 6-10 Ocak 1921’de yapıldı.
- Düzenli ordunun ilk zaferidir.
- Teşkilat-ı Esasiye (1921 Anayasası) kabul edildi.
- Londra Konferansı toplandı, TBMM davet edildi.
- İtilaflar Sevr’i yumuşatma yoluna gitti.
5. II. İnönü Savaşı
- 23-31 Mart 1921’de yapıldı.
- İsmet İnönü komutasında kazanıldı.
- Türk ordusunun moral ve güveni arttı.
- İtalyanlar Anadolu’dan çekilmeye başladı.
- Mustafa Kemal’in sözü: “Siz orada yalnız düşmanı değil, milletin makûs talihini de yendiniz.”
6. Sakarya Meydan Muharebesi
- 23 Ağustos – 13 Eylül 1921’de yapıldı.
- Mustafa Kemal’e Başkomutanlık yetkisi verildi.
- “Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır.” anlayışı benimsendi.
- Yunan ilerleyişi durduruldu.
- Sonuç: Fransa ile Ankara Antlaşması, Kafkas sınırında Kars Antlaşması imzalandı.
- Mustafa Kemal’e “Gazi” unvanı ve mareşallik verildi.
7. Büyük Taarruz
- 26 Ağustos 1922’de başladı, 30 Ağustos’ta Başkomutanlık Meydan Muharebesi kazanıldı.
- 1 Eylül’de Mustafa Kemal’in emri: “Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz’dir, ileri!”
- 9 Eylül 1922’de İzmir kurtarıldı.
- 18 Eylül’de Anadolu tamamen işgalden kurtuldu.
8. Mudanya Ateşkes Antlaşması
- 11 Ekim 1922’de imzalandı.
- Doğu Trakya savaşsız alındı.
- İstanbul ve Boğazlar Türk egemenliğine bırakıldı.
- İtilaflar Lozan Konferansı’na davet etti.
- Askeri dönem sona erdi, diplomasi dönemi başladı.